Τετάρτη, 22 Οκτωβρίου 2014

Αναταραχής εγκώμιο

(ή συνηγορία στην αναταραχή ή ενάντια στην «ομαλότητα»)
με αφορμή τη διαχείριση των απορριμμάτων στην Αττική

του Τάσου Κεφαλά*

Για την ομαλότητα που κινδυνεύει ολοφύρονται οι εκπρόσωποι του συντηρητικού, καθεστωτικού μπλοκ στην κεντρική πολιτική σκηνή. Σε μια μικρότερη κλίμακα, αυτήν της περιφέρειας Αττικής, οι ομοϊδεάτες τους, με κυριότερο εκπρόσωπό τους τον απελθόντα περιφερειάρχη κ. Σγουρό, προσπαθούν να στήσουν το ίδιο σκηνικό. Με αφορμή πρόσφατη επιστολή της κ. Δούρου στους δημάρχους και στα δημοτικά συμβούλια της Αττικής για το θέμα της διαχείρισης των απορριμμάτων, καλλιεργούν ένα πολεμικό κλίμα με αιχμές για διατάραξη της ομαλότητας, για ανατροπές πολύχρονων σχεδιασμών, για απώλειες πολύτιμων κονδυλίων, για μετατροπή της Αττικής σε Νάπολη και άλλα τέτοια φοβερά και δυσώδη.

Αλλά τι είναι αυτό, που κατά τον κ. Σγουρό και τους ομοφρονούντες με αυτόν αποτελεί την ομαλότητα και την κανονικότητα; Τι είναι αυτό που κινδυνεύει να ανατραπεί από τις «ρηξικέλευθες» επιλογές της διαδόχου του στο θώκο της περιφέρειας; Μα τίποτε άλλο από ένα εξώφθαλμα φιλοεργολαβικό, αντιπεριβαλλοντικό, αντιοικονομικό και αντικοινωνικό σύστημα διαχείρισης των απορριμμάτων, που προσπάθησαν και προσπαθούν να επιβάλουν, ασχολούμενοι με ζήλο ιεραπόστολου και συστηματικότητα προθύμων υπαλλήλων. Ένα σύστημα διαχείρισης, στηριγμένο στη λογική της ελάχιστης προδιαλογής υλικών και στη διατήρηση των αποβλήτων, σχεδόν στο σύνολό τους, σε σύμμεικτη μορφή, ώστε να αποτελέσουν επαρκή πρώτη ύλη τεσσάρων νέων συγκεντρωτικών, φαραωνικών εργοστασίων επεξεργασίας, προσανατολισμένων στην ενεργειακή αξιοποίηση - καύση. Την κατασκευή των οποίων είχαν δρομολογήσει, με διαγωνισμούς ΣΔΙΤ, διάρκειας 25-27 ετών και με δημόσια συμμετοχή στην κατασκευή, που θα μπορεί να φτάσει στο 60% του κόστους. Συμμετοχή που ενδέχεται να φτάσει και στο 80%, αν συνυπολογίσουμε τη δυνατότητα που δίνεται να χρηματοδοτηθεί και η ιδιωτική συμμετοχή με δημόσιο χρήμα, από άλλα προγράμματα (π.χ. JESSICA).

Και τι είναι αυτό, που απειλεί την ομαλότητα και αντιπροσωπεύει την «αναταραχή» και το «χάος»; Τίποτε περισσότερο και τίποτε λιγότερο από ένα εναλλακτικό μοντέλο αποκεντρωμένης, ήπιας διαχείρισης, προσανατολισμένο στην πρόληψη, στη μεγιστοποίηση της προδιαλογής ξεχωριστών υλικών και στο δραστικό περιορισμό της σύμμειξής τους. Έτσι ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι ανάγκες περαιτέρω επεξεργασίας και ταφής επιμολυσμένων αποβλήτων. Ένα μοντέλο στηριγμένο, αφενός στην απλή διαπίστωση ότι, περίπου, το 90% των αστικών στερεών αποβλήτων είναι, θεωρητικά, ανακτήσιμα υλικά και αφ’ ετέρου στην τεκμηριωμένη πεποίθηση ότι αυτά έχουν αξία. Ώστε, βάσιμα, να εκτιμούμε ότι αποτελούν μέσο μείωσης του σημερινού κόστους διαχείρισης και όχι αιτία εκτόξευσής του.

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, ας το πούμε, λοιπόν, από την αρχή. Όσοι/ες έχουμε μια στοιχειώδη συμβολή στο να αποκτήσει υπόσταση και κύρος η δεύτερη αντίληψη, δεν έχουμε κανένα απολύτως ενδοιασμό: επιλέγουμε την «αναταραχή», που αντιστοιχεί στο συμφέρον της κοινωνίας και αγωνιζόμαστε να καταρρεύσει η «ομαλότητα», που διασφαλίζει τα κέρδη των εργολάβων και αποσαθρώνει τις δημόσιες υποδομές και λειτουργίες.

Τρίτη, 21 Οκτωβρίου 2014

Ένα πρώτο θετικό βήμα, που δεν πρέπει να μείνει μετέωρο

Με αφορμή την επιστολή της κ. Δούρου, προς τους δήμους και τα δημοτικά συμβούλια Αττικής, η ΠΡΩΣΥΝΑΤ δημοσιοποίησε την ανακοίνωση που ακολουθεί:

ΕΝΑ ΠΡΩΤΟ ΘΕΤΙΚΟ ΒΗΜΑ, ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΜΕΙΝΕΙ ΜΕΤΕΩΡΟ

H επιστολή της νέας Περιφερειάρχη προς τους Δήμους, με την οποία θέτει 3 προτεραιότητες:
·       το σταδιακό κλείσιμο της ΟΕΔΑ της Φυλής
·       την ακύρωση των διαγωνιστικών διαδικασιών για τις 4 φαραωνικές μονάδες επεξεργασίας σύμμεικτων με ΣΔΙΤ
·       τη ριζική αναθεώρηση του ΠΕΣΔΑ
και με βάση αυτές καλεί τους Δήμους να καταρτίσουν τοπικά σχέδια διαχείρισης ως το τέλος του 2014, αποτελεί αναμφισβήτητα μια θετική εξέλιξη. Είναι το πρώτο βήμα, που δεν πρέπει όμως να μείνει μετέωρο.

Είναι αποτέλεσμα της επίμονης δουλειάς συλλογικοτήτων και ενεργών πολιτών που τα τελευταία χρόνια αναδεικνύουν τη μοναδική λύση στη διαχείριση των απορριμμάτων: την αποκεντρωμένη διαχείριση με κοινωνικό έλεγχο και συμμετοχή.

Είναι ευκαιρία για τις δημοτικές αρχές να δρομολογήσουν την εφαρμογή τοπικών σχεδίων, μειώνοντας τα έξοδά τους, προστατεύοντας το περιβάλλον και τις θέσεις εργασίας στην καθαριότητα. 

Τώρα είναι η ώρα η νέα περιφερειακή αρχή να περάσει από τις διακηρύξεις στις πράξεις. Έτσι μπορεί να κλείσει το στόμα στο μέτωπο διαπλεκόμενων συμφερόντων, που υποστηρίζει ότι με την  ακύρωση των διαγωνισμών για τις 4 φαραωνικές ΟΕΔΑ «θα μας πνίξουν τα σκουπίδια».

Όπως έχει επισημάνει η ΠΡΩΣΥΝΑΤ και με προηγούμενη επιστολή της, αυτά που  επείγουν είναι:
·       Η σαφής περιγραφή και θεσμική κατοχύρωση του νέου μοντέλου διαχείρισης, μέσα από τον αναθεωρημένο ΠΕΣΔΑ, του οποίου το σχέδιο θα πρέπει να δοθεί άμεσα για δημόσια διαβούλευση.
·       Η ενθάρρυνση και στήριξη των δήμων στην εφαρμογή τοπικών σχεδίων διαχείρισης απορριμμάτων, μέσα από την παροχή της σχετικής τεχνογνωσίας.
·       Ο αναπροσανατολισμός των δημόσιων πόρων για το περιβάλλον στη χρηματοδότηση δημόσιων αποκεντρωμένων υποδομών και δράσεων.

Επισημαίνουμε, επίσης, ότι η ακύρωση των σχεδίων των λόμπυ των μεγάλων κατασκευαστών και των τραπεζών, δεν πρέπει να σημαίνει  ότι θ’ ανοίξει ο χώρος σε μια μικρότερης εμβέλειας «πράσινη επιχειρηματικότητα», που ζητά από τους Δήμους να εναποθέσουν τα απορρίμματά τους σε «έξυπνες λύσεις» και στην ιδιωτικοποίηση του οφέλους, που θα μπορούσαν να έχουν οι τοπικές κοινωνίες.   

21/10/2014


Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ)

Δευτέρα, 6 Οκτωβρίου 2014

Επίσημη αναγνώριση του συνεταιρισμού ΜοίκοΝΟΣ

Δημοσιοποιούμε δελτίο τύπου του αστικού μη κερδοσκοπικού συνεταιρισμού «ΜοίκοΝΟΣ», που δραστηριοποιείται στη Μύκονο στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών - αστικών αποβλήτων. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική εξέλιξη, καθώς, για πρώτη φορά ένα αντίστοιχο εγχείρημα αναγνωρίζεται επίσημα, τίθεται υπό την αιγίδα του δήμου και παροτρύνονται οι πολίτες να συμμετέχουν στο έργο του συνεταιρισμού και να συνεργάζονται μαζί του. Σκοπός του συνεταιρισμού, γεγονός που τον διαφοροποιεί από πολλά άλλα συνεταιριστικά εγχειρήματα, είναι αυτός που υπάρχει και στην κατακλείδα της ανακοίνωσης: ΔΗΜΟΤΙΚΗ  ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ ΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ. Αντιμάχεται την ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης των απορριμμάτων, αγωνίζεται να δημιουργήσει ο δήμος το δικό του δημοτικό σύστημα ανακύκλωσης και δεν αποσκοπεί σε κέρδος.

Η τριμερής συνεργασία, εκτός από την αναγνώριση της δράσης του συνεταιρισμού, προβλέπει την επιδότησή του με ποσοστό από το τέλος ανακύκλωσης, που αντιστοιχεί στις επιδόσεις του. Πέρα από τα έσοδα που έχει από την εμπορική διάθεση των υλικών.

Θα σημειώσουμε την εξής πληροφορία:
Η ΕΕΑΑ προσπάθησε αρχικά να απαξιώσει και να αποθαρρύνει τη δραστηριότητα του συνεταιρισμού. Όταν είδε ότι δεν είχε αποτέλεσμα και αφού δεν μπορούσε να λειτουργήσει ούτε το σύστημα του μπλε κάδου, απευθύνθηκε στο συνεταιρισμό και του ζήτησε να γίνει ο τοπικός εργολάβος της. Ο συνεταιρισμός, προς τιμή του, αρνήθηκε, εξηγώντας ότι:
- δεν τον ενδιαφέρει να γίνει εργολάβος και ότι αποσκοπεί στη δημιουργία δημοτικού συστήματος ανακύκλωσης
- δεν συμφωνεί με την αντίληψη του ενός και μοναδικού μπλε κάδου, επιμένοντας στην ξεχωριστή προδιαλογή πολλών κατηγοριών ανακυκλώσιμων υλικών.

Το αποτέλεσμα ήταν να υπάρξει μια προσωρινή ρύθμιση, μέχρι το τέλος του 2014: η διαχείριση του μπλε κάδου ανατέθηκε σε ιδιώτη εργολάβο (με ένα υποτιθέμενο ΚΔΑΥ, που λειτουργεί σε άθλιες συνθήκες) και ο συνεταιρισμός ΜοίκοΝΟΣ έχει τη δική του αυτόνομη δράση. Έχουμε, με άλλα λόγια, ένα δυαδικό σύστημα διαχείρισης, μέσα στο οποίο ο συνεταιρισμός δίνει τη δική του μάχη για να αποδείξει την υπεροχή και την ωφελιμότητα της αντίληψης που υπερασπίζεται. Στόχος είναι, από την αρχή του 2015, ο δήμος να λειτουργήσει το δικό του σύστημα ανακύκλωσης, με τη βοήθεια και τη συνεργασία του συνεταιρισμού.   

Στο ερώτημα γιατί συνεργασία με την ΕΕΑΑ, η απάντηση είναι η εξής:
- επειδή είναι υποχρεωτική η δραστηριότητα να έχει την κάλυψη ενός αναγνωρισμένου συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης, διαφορετικά θα έπρεπε να δημιουργήσει δικό του (πράγμα εξαιρετικά δύσκολο και χρονοβόρο) και
- επειδή η ΕΕΑΑ, καλώς ή κακώς, διαχειρίζεται τους πόρους από το τέλος ανακύκλωσης.

Σάββατο, 4 Οκτωβρίου 2014

Επιστολή Δούρου στους δήμους της Αττικής

Με επιστολή της η περιφερειάρχης Αττικής κ. Δούρου προς τους δημάρχους και τα δημοτικά συμβούλια των δήμων της Αττικής, παρουσίασε τις προτεραιότητες της νέας αρχής στον τομέα της διαχείρισης των απορριμμάτων, που κινούνται στους εξής άξονες:
1.    Σταδιακή εφαρμογή αποκεντρωμένου συστήματος διαχείρισης, που θα περιλαμβάνει τη σταδιακή μεταφορά δραστηριοτήτων της ΟΕΔΑ Φυλής ή και των εγκαταστάσεών της, καθώς και το οριστικό κλείσιμό της, στο πλαίσιο ενός συγκεκριμένου, αυστηρού χρονοδιαγράμματος.
2.    Ακύρωση των διαγωνιστικών διαδικασιών για τις 4 μονάδες επεξεργασίας σύμμεικτων.
3.    Ριζική αναθεώρηση του ΠΕΣΔΑ Αττικής.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της επιστολής, καθώς και ένα πρώτο προσωπικό σχόλιο.


Πρόκειται, αναμφίβολα, για μια καλή εξέλιξη, καθώς αποσαφηνίζονται οι θέσεις της περιφερειακής αρχής σε βασικά ζητήματα και, μάλιστα, με τρόπο θετικό. Γι αυτό και ξενίζει το γεγονός ότι η επιστολή δημοσιοποιήθηκε από τους αποδέκτες της και όχι από την ίδια την περιφέρεια. Όπως και να ‘χουν τα πράγματα, περνάμε σε μια νέα φάση: αυτή στην οποία οι εξαγγελίες και η βούληση για την εφαρμογή τους θα δοκιμαστούν στην πράξη. Αναφερόμαστε, φυσικά, στην ανάγκη το νέο πλαίσιο της αποκεντρωμένης διαχείρισης να αποκτήσει συγκεκριμένο και ουσιαστικό περιεχόμενο, καθώς και στην ανάγκη να δρομολογηθούν οι αναγκαίες διαδικασίες για την υλοποίησή του.

Αν η νέα περιφερειακή αρχή έχει σαφή αντίληψη για το περιεχόμενο της αποκεντρωμένης διαχείρισης που εξήγγειλε, ας προχωρήσει χωρίς δισταγμούς και υπαναχωρήσεις. Η αναγκαία διαδικασία διαμόρφωσης του νέου ΠΕΣΔΑ και η σχετική διαβούλευση δεν θα πρέπει να αποτελέσουν λόγο, ούτε για καθυστερήσεις, ούτε για ανακύκλωση αντιλήψεων και πρακτικών που οι εμπειρίες μας και η συλλογική συνείδηση των τελευταίων χρόνων έχουν απορρίψει.

Στη διαδικασία αυτή θα ήταν λάθος να θεωρηθεί ότι η όποια έκβαση αποτελεί, αποκλειστικά, υπόθεση της περιφέρειας. Το αντίθετο. Και τώρα και στο μέλλον, όπως και μέχρι τώρα, τη σφραγίδα στις εξελίξεις θα τη βάλει εκείνο το κοινωνικο-πολιτικό μέτωπο, που αντιστάθηκε σθεναρά στις κυρίαρχες πρακτικές του κράτους και του καθεστωτικού πολιτικού προσωπικού και που κατόρθωσε να επεξεργαστεί και να επιβάλλει την ιδέα ενός εναλλακτικού μοντέλου διαχείρισης. Ξεπερνώντας, όταν και όπου χρειάζεται, τις δικές του καθυστερήσεις και αγκυλώσεις.

ΤΚ

Παρασκευή, 3 Οκτωβρίου 2014

Στις καλένδες έχουν παραπεμφθεί τα εθνικά σχέδια διαχείρισης αποβλήτων

Σαν να μην έχει αίσθηση της οριακής κατάστασης, στην οποία βρίσκεται ο τομέας της διαχείρισης αποβλήτων, εμφανίζεται το ΥΠΕΚΑ και η κυβέρνηση. Αντί να φροντίσουν να υλοποιηθούν τάχιστα τα όσα επιβάλλουν το νέο νομοθετικό πλαίσιο (ν. 4042/2012), η διεθνής εμπειρία και η κοινή λογική. Αντίθετα, όλη η προσοχή τους στρέφεται στο να προχωρήσουν οι διαγωνισμοί ΣΔΙΤ για την κατασκευή συγκεντρωτικών μονάδων διαχείρισης σύμμεικτων απορριμμάτων, προς τέρψη των σκουπιδο-εργολάβων. Κι ας αποτελεί ο σχεδιασμός αυτός την πιο ακριβή, αντικοινωνική και αντιπεριβαλλοντική επιλογή.

Δυο είναι οι πρόσφατες αφορμές που μας αναγκάζουν να επανέλθουμε στο ζήτημα:

Η πρώτη αφορμή σχετίζεται με την παραπομπή στις καλένδες των νέων εθνικών σχεδίων διαχείρισης, η διαμόρφωση των οποίων είναι ρητή πρόβλεψη του ν. 4042/2012. Φτάσαμε στο Γενάρη του 2014 για να υπάρξει μια στοιχειώδης και αποσπασματική διαβούλευση, που ολοκληρώθηκε μέσα σε λίγες μέρες (31/1/2014). Από τότε, μέχρι σήμερα, «μαγειρεύεται» η τελική εκδόχή τους, χωρίς να υπάρχει καμία ενημέρωση.

Δεν φτάνει, όμως, αυτό. Για να τεθούν σε ισχύ τα εθνικά σχέδια, χρειάζεται να εκπονηθεί και να εγκριθεί η αντίστοιχη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων. Το ΥΠΕΚΑ, μόλις στις 8/9/2014, προκήρυξε το έργο, απευθυνόμενη σε τρία συγκεκριμένα μελετητικά γραφεία (ENVIROPLAN ΑΕ, ΡΟΪΚΟΣ ΑΕ ΚΑΙ HYDROMENT ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΑΕ). Το τελευταίο γραφείο ενημέρωσε ότι δεν ενδιαφέρεται να συμμετάσχει, οπότε με νέα απόφαση, στις 23/9/2014, ο διαγωνισμός ακυρώθηκε (ανάκληση πρόσκλησης ενδιαφέροντος), με το αιτιολογικό της μη ύπαρξης επαρκούς ανταγωνισμού.

Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρξει νέα πρόσκληση ενδιαφέροντος, που αν ευδοκιμήσει θα ακολουθήσει η ανάθεση της μελέτης, η εκπόνηση της μελέτης, η δημόσια διαβούλευση και στο τέλος η έγκρισή της. Μια διαδικασία, η οποία δύσκολα θα έχει ολοκληρωθεί πριν το καλοκαίρι του 2015. Αυτό σημαίνει ότι τρία χρόνια μετά την επικαιροποίηση της νομοθεσίας μας, που κι αυτή έγινε με μεγάλη καθυστέρηση, η ελληνική κοινωνία θα στερείται το βασικό της εργαλείο για τη χάραξη μιας εναλλακτικής στρατηγικής στη διαχείριση των αποβλήτων, σε όφελος της ίδιας και όχι των εργολάβων. Αλλά, μήπως, αυτό είναι το ζητούμενο;

Η δεύτερη αφορμή είναι η συνεχιζόμενη αφωνία του ΥΠΕΚΑ, σχετικά με την επιβαλλόμενη αναθεώρηση των περιφερειακών σχεδιασμών (ΠΕΣΔΑ), που το ίδιο ζήτησε, μέσω της ΓΓ του κ. Νάντιας Γιαννακοπούλου, από 1/4/2014. Παρόλο ότι ξέρουμε καλά το υπόβαθρο αυτής της κίνησης (να υπάρξει μια τυπική νομιμοποίηση, ώστε να μην κινδυνεύσει η χρηματοδότηση των έργων ΣΔΙΤ), δεν παύει να προξενεί τεράστια εντύπωση η απάθεια και η αδιαφορία με την οποία παρακολουθεί τη στάση των περιφερειών. Άλλες από τις οποίες έχουν αγνοήσει τελείως τη διαδικασία της αναθεώρησης των ΠΕΣΔΑ και άλλες την έχουν ξεκινήσει με απίστευτα αργούς ρυθμούς. Το ωραίο στην υπόθεση είναι ότι η κ. Γιαννακοπούλου ζητούσε από τις περιφέρειες να έχουν ολοκληρώσει τη διαδικασία της αναθεώρησης τον Οκτώβρη του 2014 (η αποθέωση της άγνοιας!).

Δεν μας προξενεί εντύπωση, συνεπώς, το γεγονός ότι το ΥΠΕΚΑ αποφεύγει να απαντήσει σε σχετική επιστολή της ΠΡΩΣΥΝΑΤ, από 21/8/2014, με την οποία ζητείται απάντηση σε μια σειρά κρίσιμων ερωτημάτων.

Ελπίζουμε ότι οι περιφέρειες, που έχουν αμφιβητήσει τις κυβερνητικές επιλογές, αλλά πολύ περισσότερο οι δήμοι της χώρας δεν θα εγκλωβιστούν από τη σκόπιμα παρελκυστική πολιτική του ΥΠΕΚΑ, προχωρώντας στη διαμόρωση και στην υλοποίηση περιφερειακών και τοπικών σχεδίων διαχείρισης, στη λογική της αποκέντρωσης, με έμφαση στην πρόληψη και στην προδιαλογή των υλικών. Από αυτήν την άποψη, περιμένουμε να ανταποκριθεί θετικά στην επιστολή της ΠΡΩΣΥΝΑΤ (24/9/2014) η νέα περιφερειάρχης Αττικής κ. Δούρου, αποσαφηνίζοντας τις προθέσεις της.