Τετάρτη, 2 Δεκεμβρίου 2015

Περισσότερο φως στον τομέα της ανακύκλωσης

Από χίλια μύρια κύματα πέρασε η τελευταία προσπάθεια της ΠΡΩΣΥΝΑΤ, που ξεκίνησε στις 9/7/2015 με επιστολές στον ΕΟΑΝ και στην ΕΕΑΑ, να φωτιστεί λίγο περισσότερο ο «πολύπαθος» τομέας της ανακύκλωσης. Μεσολάβησε μια περιπετειώδης ανταλλαγή μηνυμάτων και μια δημόσια καταγγελία, μέχρι να λάβουμε, στις 17/11/2015, την απαντητική επιστολή του ΕΟΑΝ (εθνικού οργανισμού ανακύκλωσης). Η ΕΕΑΑ είχε δηλώσει από την αρχή την απέχθειά της σε κάθε μορφή ουσιαστικής ενημέρωσης, οπότε και εμείς, με τη σειρά μας, την αγνοήσαμε, από ένα σημείο και μετά.  

Τέλος καλό, όλα καλά λοιπόν; Δε θα το λέγαμε. Αφού, μπορεί να εμπλουτίζουμε λίγο τη γνώση μας, αλλά σε κρίσιμα ζητήματα εξακολουθούν να υπάρχουν τεράστια κενά. Αναφερόμαστε στις εκτιμήσεις για τις παραγόμενες ποσότητες ανακυκλώσιμων υλικών, στην (μη) αξιοπιστία της καταγραφής των ανακτώμενων υλικών, στις οικονομικές πτυχές της διαχείρισης που ασκείται, στη λειτουργία των ΣΕΔ και σε πολλά άλλα.

Δεν θα παραιτηθούμε από το δικαίωμά μας να έχουμε πλήρη πληροφόρηση. Θα επανέλθουμε σε μια σειρά ζητήματα. Προς το παρόν, είμαστε σε αναμονή της απάντησης του τμήματος ανακύκλωσης - εναλλακτικής διαχείρισης του ΥΠΕΝ, όπου μας παρέπεμψε ο ΕΟΑΝ, για το μεγάλο θέμα των εκτιμήσεων, με βάση τις οποίες παρακολουθείται η υλοποίηση των εθνικών στόχων στον τομέα της ανακύκλωσης.

Σήμερα δημοσιοποιούμε το υλικό που μας παραχώρησε ο ΕΟΑΝ. Ξεκινάμε, όμως, με μια εποπτική παρουσίαση των απαντήσεων του ΕΟΑΝ στα ερωτήματά μας, με ταυτόχρονο σχολιασμό των απαντήσεων. Ακολουθούν σύνδεσμοι για τα επιμέρους αρχεία.











Κυριακή, 29 Νοεμβρίου 2015

Αυτόκλητοι «πλασιέ» της καύσης και οι αθλιότητές τους

Τα τοπικά σχέδια διαχείρισης αποβλήτων (ΤΣΔΑ) ήταν και είναι μια κινηματική απαίτηση, που υιοθετήθηκε από το νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ). Οι δήμοι, υποχρεωτικά πλέον, έχουν αρχίσει να τα εκπονούν και σιγά-σιγά και πολύ δειλά τα υλοποιούν.

Στην πράξη αποδεικνύεται μια σύνθετη, επίπονη και αντιφατική διαδικασία. Πολλοί δήμοι και οι υπηρεσίες τους είναι παντελώς ανυποψίαστοι για λογικές αποκεντρωμένης διαχείρισης, με έμφαση στην προδιαλογή των υλικών, μέσω δημοτικών υποδομών. Οπότε, η απαίτηση για ΤΣΔ τους ήρθε «ουρανοκατέβατη» και προσπαθούν να προσαρμοστούν. Άλλοι κωλυσιεργούν συνειδητά, οδηγούμενοι από τις δικές τους «ευκολίες» και προκαταλήψεις και σε πολλές περιπτώσεις πιεζόμενοι από ομάδες «ανησυχούντων» πολιτών -συμπεριλαμβανομένων και αριστερών και οικολόγων- που χαρακτηρίζουν χωματερές ακόμη και ήπιες δημοτικές υποδομές ανακύκλωσης και κομποστοποίησης. Άλλοι, τέλος, με καθαρά πολιτικά και ιδεολογικά κριτήρια αντιδρούν, υποστηρίζοντας πολιτικές συγκεντρωτικής, ιδιωτικοποιημένης διαχείρισης. Καλή ώρα, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, κάποιοι δήμαρχοι του Πειραιά κ.ά.. Για την αντιφατικότητα της διαδικασίας, ας σημειώσουμε ότι κάποιοι δήμοι, ενώ έχουν επιλέξει κάποιες δράσεις αποκεντρωμένης, ήπιας διαχείρισης δε διστάζουν να ανοίξουν την πόρτα στους εργολάβους, ακόμη και γι αυτές (π.χ. δήμοι Ελευσίνας και Ηλιούπολης).

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον και μιλώντας για την περιφέρεια Αττικής, με τους εξήντα, περίπου, δήμους -πλην των νησιωτικών- ελάχιστοι έχουν εκπονήσει τοπικά σχέδια με ουσιαστικό περιεχόμενο. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία προσανατολίζονται μεν σε δράσεις προδιαλογής υλικών, αλλά σπάνια προβλέπουν δημοτικές υποδομές ανακύκλωσης και κομποστοποίησης, που θα υποδέχονται και θα αξιοποιούν τα χρήσιμα υλικά. Αντίθετα, συντηρώντας και επεκτείνοντας τους σταθμούς μεταφόρτωσης (ΣΜΑ), σχεδιάζουν να εξακολουθούν να οδηγούν το σύνολο, σχεδόν, των αποβλήτων τους είτε στα κέντρα διαλογής της περίφημης ΕΕΑΑ και των άλλων συστημάτων, είτε στις κεντρικές εγκαταστάσεις της Φυλής για πολλά χρόνια ακόμη. Και, φυσικά, τσιμουδιά για τα υπολειμματικά σύμμεικτα και τους χώρους ταφής. Η Φυλή να ’ναι καλά -και γι αυτές τις δουλειές-, άντε και μια μελλοντική «Φυλή». Λίγοι δήμοι ξεφεύγουν από την «πεπατημένη» και ανάμεσά τους οι δήμοι Φιλαδέλφειας-Χαλκηδόνας, Μεταμόρφωσης, Ηρακλείου και Ν. Ιωνίας, που εκπόνησαν κοινό ΤΣΔ, ίσως το πιο προωθημένο απ’ όλα. Στο ΤΣΔ σχεδιάζεται πλήρες δίκτυο υποδομών ανακύκλωσης και κομποστοποίησης, διαδημοτικής υποδομής επεξεργασίας υπολειμματικών σύμμεικτων εκτός Φυλής και νέων χώρων υγειονομικής ταφής των υπολειμμάτων.

Το θέμα μας, όμως, δεν είναι τα ΤΣΔ. Είναι η τεράστια έκπληξη που νιώσαμε, συνειδητοποιώντας ότι πρόσωπα με αναφορά των δραστηριοτήτων τους τη Φυλή, απ’ όλα τα ΤΣΔ της Αττικής διάλεξαν να κριτικάρουν δημόσια αυτό των τεσσάρων δήμων. Συνδυάζοντάς την «κριτική» τους με μια απροκάλυπτη και αήθη επίθεση και σε συγκεκριμένο πρόσωπο, υπεράνω κάθε υποψίας και λειτουργώντας σαν «πλασιέ» της εξαγωγής στο εξωτερικό των σκουπιδιών, με σκοπό την καύση.

Τετάρτη, 25 Νοεμβρίου 2015

Πλάνο ολικής επαναφοράς της συγκεντρωτικής διαχείρισης και των ΣΔΙΤ

αναρτήθηκε στο efsyn.gr

Το τελευταίο διάστημα, όλο και πληθαίνουν οι πληροφορίες και τα σημάδια για το ότι βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη μια επιχείρηση ολικής επαναφοράς του μοντέλου της συγκεντρωτικής διαχείρισης των απορριμμάτων και των συμπράξεων δημόσιου - ιδιωτικού τομέα, που είναι περισσότερο γνωστές σαν ΣΔΙΤ. Τι είναι, όμως, το μοντέλο της συγκεντρωτικής διαχείρισης και τι το αμφισβήτησε, για να μιλάμε για «πλάνο ολικής επαναφοράς» του; Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Στη δεκαετία του ’90 ανάγονται οι πρώτες προσπάθειες να μπει σε μια ορθολογική βάση η διαχείριση των απορριμμάτων στη χώρα μας, που ήταν -και, δυστυχώς, εξακολουθεί να είναι- σε τριτοκοσμική κατάσταση. Καταρτίστηκε πλαίσιο για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων (1996 - 1997) και το 1997 είχαμε τον πρώτο εθνικό σχεδιασμό. Η διαχείριση των απορριμμάτων πήρε πιο συγκεκριμένα χαρακτηριστικά την επόμενη δεκαετία, τότε που άρχισαν να εγκρίνονται τα περιφερειακά σχέδια διαχείρισης στερεών αποβλήτων, τα λεγόμενα ΠΕΣΔΑ. Αυτό που προδιέγραφαν ήταν ένα μοντέλο, που έδινε μικρή σημασία στην προδιαλογή και στην ανακύκλωση των υλικών, εστιάζοντας σε μεγάλες εγκαταστάσεις επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων και καύσης, χωρίς το τελευταίο να ομολογείται ανοιχτά. Έτσι, σε όλες τις περιφέρειες της ηπειρωτικής χώρας δρομολογήθηκε η κατασκευή μιας ή δύο τέτοιων κεντρικών μονάδων και σε λίγες περιπτώσεις τριών (Πελοπόννησος, Θεσσαλία) ή περισσοτέρων (Αττική, Κ. Μακεδονία).

Το άλλο χαρακτηριστικό του σχεδιασμού ήταν η διευκόλυνση της ιδιωτικοποίησης υποδομών και υπηρεσιών στον τομέα της διαχείρισης. Αφορούσε, κυρίως, τους διαγωνισμούς, μέσω ΣΔΙΤ, για την κατασκευή των κεντρικών μονάδων επεξεργασίας, με τεράστια χρηματοδότηση της κατασκευής τους από το δημόσιο (40-60%) και παραχώρηση στους ιδιώτες της λειτουργίας τους για 25-27 χρόνια. Εννοείται έναντι υψηλού τιμήματος. Το συγκεκριμένο μοντέλο ήταν ένα ισχυρό εργαλείο, που «έσπρωχνε» προς αυτήν την κατεύθυνση. Όχι, όμως, το μόνο. Υπήρχε, πρωτίστως, η πολιτική βούληση των κυβερνήσεων των τελευταίων δύο δεκαετιών, στην οποία ήρθαν να προστεθούν και οι ισχυρές πιέσεις της τρόικας τα τελευταία χρόνια. Ποιος δε θυμάται το «αλισβερίσι» του κ. Φούχτελ με τους αυτοδιοικητικούς όλης της επικράτειας ή τα περίφημα συνέδρια της ελληνογερμανικής συνεργασίας; Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής ήταν η ιδιωτικοποίηση ή η προσπάθεια για ιδιωτικοποίηση και άλλων τομέων της διαχείρισης των απορριμμάτων, πλην των μεγάλων εργοστασίων, ακόμη και της περισυλλογής των απορριμμάτων.

Κρίσιμη καμπή η συνολική αμφισβήτηση του μοντέλου

Η προσπάθεια υλοποίησης αυτών των πολιτικών δεν ήταν ανέφελη, γι αυτό και δεν ευοδώθηκε πλήρως, ως τώρα. Υπήρξαν σοβαρές αντιδράσεις και αντιστάσεις, μόνο που ήταν ατελείς και αποσπασματικές. Τα θέματα της ιδιωτικοποίησης και των ΣΔΙΤ τα «σήκωσαν» κυρίως οι εργαζόμενοι στην αυτοδιοίκηση, που δικαιολογημένα ανησυχούν για τις θέσεις εργασίας. Σπανίως, όμως, συνδυάζοντας αυτά τα ζητήματα με το ίδιο το μοντέλο της συγκεντρωτικής διαχείρισης, κάτι που εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα, σε μεγάλο βαθμό. Τοπικές αντιστάσεις, κάποιες εκ των οποίων είχαν μεγάλες διαστάσεις (Φυλή το 2005, Λευκίμμη το 2008, Κερατέα το 2010-2011), αναπτύχθηκαν στη βάση της αντίθεσης σε συγκεκριμένες χωροθετήσεις του σχεδιασμού και όχι στον πυρήνα του σχεδιασμού, που είναι η συγκεντρωτική, φιλοεργολαβική, αντιπεριβαλλοντική και φορομπηχτική λογική του.

Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2015

Από την πίσω πόρτα, οι εργολάβοι στους δήμους

αναδημοσίευση από το presspublica.gr

Είναι κάμποσα χρόνια τώρα, που δεν υπάρχει συζήτηση, διαβούλευση ή αντιπαράθεση για το ζήτημα της διαχείρισης των αποβλήτων χωρίς αναφορά στο θέμα του δημόσιου ή μη χαρακτήρα της. Ιδεοληπτική εμμονή η υπεράσπισή της, λένε κάποιοι. Επιπόλαιος και «πιασάρικος» ισχυρισμός θα αντιτείνω. Αρκεί να σκεφτούμε ότι πρόκειται για μια δραστηριότητα με καθολικό χαρακτήρα -αφορά τους πάντες- αναπόσπαστο κομμάτι των σύγχρονων κοινωνιών. Που και γι αυτό το λόγο παρουσιάζει μια συνθετότητα και μεγάλους περιβαλλοντικούς κινδύνους. Είναι εύλογη, λοιπόν, η απαίτηση να ασκείται αδιάλειπτα, σε όλους τους τομείς και όχι μόνο εκεί που υπάρχει κέρδος, με ασφάλεια, με οικονομικότητα και σε περιβάλλον που ενθαρρύνει την κοινωνική συμμετοχή. Αυτούς τους όρους και τις προϋποθέσεις μόνο ένα σύστημα με δημόσιο - κοινωνικό χαρακτήρα μπορεί να τους διασφαλίσει.

Από την άλλη πλευρά, το «μέτωπο» των ωφελούμενων από την ιδιωτικοποίηση έχει ένα ισχυρό κίνητρο, το οικονομικό. Γιατί η διαχείριση των αποβλήτων, εκτός όλων των άλλων πτυχών της, αποτελεί και μια οικονομική δραστηριότητα με τεράστιους τζίρους. Μιλώντας μόνο για τα αστικά απόβλητα, έχουμε ένα μέσο κόστος της τοπικής αυτοδιοίκησης, που κυμαίνεται στα 190 €/τόνο για τα μεγάλα αστικά κέντρα και στα 120-130 €/τόνο για την περιφέρεια. Αυτό σημαίνει ένα ετήσιο κόστος της τοπικής αυτοδιοίκησης της τάξης των 850 εκατομμυρίων ευρώ. Ο τζίρος στον τομέα της ανακύκλωσης, παρόλο ότι βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, είναι τεράστιος. Πρόσφατη μελέτη της IBHS τον ανεβάζει στα 358 εκ. ευρώ στα μεταλλικά απόβλητα και στα 179 εκ. ευρώ στα μη μεταλλικά. Αν προσθέσουμε τη διαχείριση εμπορικών και βιομηχανικών αποβλήτων, των επικίνδυνων αποβλήτων και των αποβλήτων υγειονομικών μονάδων, πολύ πρόχειρα φτάνουμε να μιλάμε για τζίρο που ξεπερνά το 1,5 δις ευρώ το χρόνο.

Το κίνητρο της κερδοφορίας για το ιδιωτικό κεφάλαιο έρχεται να το ενισχύσει το πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον, που έχουν διαμορφώσει οι πολιτικές των μνημονίων. Κεντρικό στοιχείο των οποίων είναι η ιδιωτικοποίηση μεγάλου μέρους υποδομών και δραστηριοτήτων, που μέχρι τώρα ήταν, αυτονόητα, μέρος των λειτουργιών του κράτους ή της αυτοδιοίκησης. Όχι, πάντα με τον καλύτερο τρόπο, για να λέμε και του στραβού το δίκιο. Σε μια περίοδο οικονομικής δυσπραγίας, με ελάχιστες πρωτοβουλίες επενδύσεων σε παραγωγικές δραστηριότητες, είναι πολύ μεγάλο το δέλεαρ μιας εγγυημένης επιχειρηματικής δραστηριότητας, σε μεγάλο βάθος χρόνου, όπως αυτή της διαχείρισης των αποβλήτων. Γι αυτό και έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον όλων των μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων της χώρας, που έχουν αναπτύξει, πλέον, και ξεχωριστούς κλάδους για τη διαχείριση των αποβλήτων, πολλές φορές σε συνεργασία με μεγάλες πολυεθνικές, κυρίως ευρωπαϊκές. Γι αυτό ας μην πέφτουν από τα σύννεφα οι υπέρμαχοι της «Ευρώπης των λαών», όταν διαπιστώνουν στην πράξη να θυσιάζονται οι περιβαλλοντικές κατακτήσεις στο βωμό των συμφερόντων των μεγάλων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και σημαίνοντα πολιτικά στελέχη (βλέπε: Φούχτελ, Ράιχενμπαχ) να λειτουργούν σαν οι πλασιέ τους.

Η ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης των αποβλήτων, ακόμη και των αστικών - δημοτικών, δεν είναι, απλά, ένας επαπειλούμενος κίνδυνος. Είναι μια εξελισσόμενη πραγματικότητα. Στο επίκεντρο οι συμπράξεις δημόσιου - ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) για μεγάλα εργοστάσια επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων. Που παρά τις αντίθετες δεσμεύσεις της κυβέρνησης ξαναμπαίνουν στο τραπέζι. Ο τομέας της ανακύκλωσης βρίσκεται ολοκληρωτικά στα χέρια ιδιωτικών συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης (ΣΕΔ), με υποτυπώδη εποπτεία από τον Ελληνικό οργανισμό ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ). Η διαχείριση των περισσότερων χώρων ταφής (ΧΥΤΑ), όπου οδηγείται το 85% των αστικών αποβλήτων, γίνεται από εργολάβους. Το 95% των εργασιών στο «μεγαθήριο» της Φυλής (μονάδα μηχανικής επεξεργασίας σύμμεικτων, αποτεφρωτήρας υγειονομικών αποβλήτων, καύση βιοαερίου, βιολογικοί καθαρισμοί, ταφή κλπ.) γίνονται από εργολάβους. Σε μια σειρά δήμων, ακόμη και η αποκομιδή των απορριμμάτων έχει ανατεθεί σε ιδιώτες.

Είναι αναστρέψιμη αυτή η διαδικασία;

Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν οδηγούμαστε αναγκαστικά στην πλήρη ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης (και) των αστικών αποβλήτων και αν η διαδικασία αυτή είναι αναστρέψιμη. Και το επόμενο ερώτημα: μπορεί ένα διαφορετικό μοντέλο διαχείρισης, όπως αυτό της αποκεντρωμένης διαχείρισης, που προωθούν οι κινηματικές πρωτοβουλίες και ενσωμάτωσε σε μεγάλο βαθμό το νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων, να αποτρέψει την ιδιωτικοποίηση;

Σάββατο, 14 Νοεμβρίου 2015

Η ΠΟΕ - ΟΤΑ καταγγέλλει την πολιτική στον τομέα της ανακύκλωσης

Η ΠΟΕ ΟΤΑ εξέδωσε την παρακάτω ανακοίνωση, σχετικά με την ακολουθούμενη πολιτική στον τομέα της ανακύκλωσης. Επιστολή με ανάλογο περιεχόμενο έστειλε στον αναπληρωτή υπουργό περιβάλλοντος και ενέργειας κ. Τσιρώνη και στον ελληνικό οργανισμό ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ).

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α.) καταγγέλλει την πολιτική που ακολουθείται εδώ και χρόνια στον τομέα της Ανακύκλωσης και εξακολουθεί να συνεχίζεται με στόχο την εξυπηρέτηση των ιδιωτικών συμφερόντων, αντί της εξασφάλισης του Δημοσίου συμφέροντος και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Ο τομέας της διαχείρισης των απορριμμάτων, στα χρόνια του μνημονίου, έχει μπει στο στόχαστρο των μεγαλοεργολάβων που το μόνο που αναζητούν επίμονα είναι το εύκολο και σίγουρο κέρδος, χωρίς σε καμία περίπτωση να εγγυώνται πως δεν θα υπάρξει επιπλέον οικονομική επιβάρυνση των πολιτών. Αντιθέτως, με τη συνδρομή αφενός των κυβερνητικών παραγόντων και πολλών Αιρετών απαξιώνονται συστηματικά οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι λόγοι είναι προφανείς.

Το τελευταίο διάστημα, και ενώ συνεχίζεται η μνημονιακή πολιτική, οι εργαζόμενοι στην Τοπική Αυτοδιοίκηση έχουμε γίνει μάρτυρες αποφάσεων και από τη σημερινή συγκυβέρνηση που ευνοούν τα εργολαβικά-επιχειρηματικά συμφέροντα σε βάρος του Δημόσιου και Κοινωνικού χαρακτήρα των υπηρεσιών των Ο.Τ.Α., όπως της καθαριότητας.

Σε πολλές δε περιπτώσεις οι ιδιώτες επιχειρούν να μπουν στην καθαριότητα από το «παράθυρο», με φωτογραφικές διατάξεις, ενώ Υπουργικές Αποφάσεις λειτούργησαν ως μοχλός υπονόμευσης των υπηρεσιών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που έχουν να κάνουν με την αποκομιδή των απορριμμάτων και τη διαδικασία της Ανακύκλωσης που θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να αναδειχθεί ως αναπτυξιακή αιχμή.

Η Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α. έχει καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις, επιστημονικά τεκμηριωμένες, για την αξιοποίηση του τομέα της Ανακύκλωσης αλλά αυτές παραμένουν στα συρτάρια, γιατί προφανώς δεν βολεύουν κάποιους. Ενδεικτικό είναι πώς παρά το γεγονός ότι αποτελεί υποχρέωση της χώρας, κατοχυρωμένη, η προδιαλογή σε ξεχωριστά ρεύματα των συσκευασιών, αυτή δεν ακολουθείται.

Συντηρείται, αντιθέτως, η συγκεντρωτική διαχείριση των υλικών συσκευασίας, που επιβαρύνει τους Δήμους με μεγάλα κόστη (άρα και τους δημότες), χωρίς κανένα όφελος, αντί το κράτος να ενθαρρύνει τις αποκεντρωμένες Δημοτικές ή Διαδημοτικές υποδομές υποδοχής και αξιοποίησης των ανακυκλώσιμων υλικών, με οικονομικό όφελος για τους Δήμους και τους δημότες.

Η σημερινή κατάσταση είναι αδιέξοδη και η περαιτέρω εμπλοκή των ιδιωτών, όπως επιχειρείται, εδράζεται σε ιδιοτελής σκοπούς και όχι στην προστασία του περιβάλλοντος. Οι εργαζόμενοι στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, με τις κοινωνικές-κινηματικές πρωτοβουλίες των πολιτών, θα αγωνιστούμε προκειμένου να αλλάξει ριζικά ο τομέας της Ανακύκλωσης προσανατολισμό, στο πλαίσιο μιας νέας αντίληψης για τη διαχείριση των αποβλήτων, που βασίζεται στην πρόληψη, στην επαναχρησιμοποίηση και στην ανακύκλωση με προδιαλογή των υλικών στην πηγή.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με αποκεντρωμένες, μικρής κλίμακας υποδομές ήπιας διαχείρισης, με Δημόσιο χαρακτήρα, κόντρα στο συγκεντρωτικό, φιλοεργολαβικό μοντέλο της κυριαρχίας των σύμμεικτων αποβλήτων.

Από το Υπουργείο Περιβάλλοντος ζητούμε να υλοποιήσει άμεσα και χωρίς καθυστερήσεις την αναμόρφωση του τομέα της Ανακύκλωσης και από τους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να πάρουν εκείνες τις πρωτοβουλίες, που θα ακυρώνουν στην πράξη τη λογική και την κυριαρχία των ιδιωτικοποιημένων «συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης».

6/11/2015 
ΑΠΟ ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΗΣ Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α.

Δευτέρα, 26 Οκτωβρίου 2015

Καμπανάκι για την ανακύκλωση: ριζικές αλλαγές τώρα!

(ανεπτυγμένη μορφή άρθρου, που δημοσιεύτηκε στο TTP - thepressproject.gr)

Η διαχείριση των αποβλήτων στη χώρα μας ακόμη ψάχνει να βρει βηματισμό. Ένα νέο και φιλόδοξο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ) είναι έτοιμο, από τον Ιούνη και περιμένει τη νομική του θωράκιση και υλοποίηση. Το πλαίσιο πρέπει να συμπληρωθεί με τους περιφερειακούς σχεδιασμούς (ΠΕΣΔΑ), που πρέπει να αναθεωρηθούν τάχιστα και, για πρώτη φορά, με τα τοπικά σχέδια διαχείρισης (ΤΣΔ) των δήμων. Δεν είναι αντικείμενο αυτού του άρθρου τα πως και τα γιατί, απλά σημειώνουμε ότι όλη αυτή η διαδικασία γίνεται με αργό και βασανιστικό τρόπο. Μερικές φορές και με βήματα προς τα πίσω. Εντελώς ανεξήγητα, αφού η κατάσταση βρίσκεται σε οριακό σημείο, με κάποιες περιφέρειες και μεγάλες πόλεις τους βουτηγμένες στα σκουπίδια. Κάτι που κινδυνεύει να βιώσει και η περιφέρεια της Αττικής, αφού η Φυλή, το μεγάλο χωνευτήρι των σκουπιδιών της και, ταυτόχρονα, «πλυντήριο» της υποκρισίας μας, εξαντλείται.  

Σε αυτές τις συνθήκες, ο τομέας της ανακύκλωσης θα έπρεπε και θα μπορούσε να είναι το «φωτεινό» κομμάτι του συστήματος και ένα σημαντικό εργαλείο για ένα άλλο μοντέλο διαχείρισης των αποβλήτων, σε όφελος της κοινωνίας. Αποφορτίζοντας και μέρος της πίεσης που έχουν δημιουργήσει οι λαθεμένες επιλογές, οι καθυστερήσεις και η επιδίωξη μεγάλων οικονομικών ομίλων να «αλώσουν» όλες τις σχετικές δραστηριότητες. Αντί γι αυτό, έχει φτάσει (ο τομέας της ανακύκλωσης) στο σημείο να αποτελεί μέρος της όλης προβληματικής διαχείρισης. Η διαπίστωση αυτή φαίνεται ότι είναι γενικότερα αποδεκτή, παρά το ότι η κριτική δεν ασκείται πάντα από την ίδια σκοπιά και παρά το ότι οι προσδοκίες από τις αλλαγές, για τις οποίες όλοι μιλούν, δεν είναι ταυτόσημες.

Αλλαγές, αλλά προς ποια κατεύθυνση;

Οπότε και η κριτική πρέπει να συγκεκριμενοποιηθεί και η κατεύθυνση των επιθυμητών αλλαγών να αρχίσει να περιγράφεται. Από την υποχρέωση αυτή δεν εξαιρείται η συντεταγμένη πολιτεία και, ειδικότερα, η κυβέρνηση, το υπουργείο περιβάλλοντος και ενέργειας και οι αρμόδιες υπηρεσίες του. Καθώς, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, υπάρχει ένα συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο για τις αναγκαίες αλλαγές στον τομέα της ανακύκλωσης, ούτε και η απαραίτητη σαφήνεια στους προσανατολισμούς.

Σαν σημείο αναφοράς και συνεννόησης, πάντως, μπορούμε να έχουμε μερικές βασικές διαπιστώσεις και επιλογές του νέου εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων. Μας το επιτρέπει το γεγονός ότι αυτό το σχέδιο είναι, κυρίως, προϊόν των διεργασιών που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια στα κινήματα και στην κοινωνία και, δευτερευόντως, προϊόν επεξεργασιών στο εσωτερικό των κομμάτων που κυβερνούν. Παραθέτουμε, αποσπασματικά, κάποια από αυτά τα σημεία:
·       Κατοχύρωση του δημόσιου χαρακτήρα της διαχείρισης στερεών αποβλήτων με στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος, στο πλαίσιο μιας πολιτικής βιώσιμης ανάπτυξης προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, με όρους αειφορίας.
·       Αναβάθμιση των δημόσιων και δημοτικών υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων προς τους πολίτες και τους παραγωγούς αποβλήτων.
·       Ευαισθητοποίηση και ενθάρρυνση της ενεργού συμμετοχής των πολιτών μέσω εκτενούς διαβούλευσης και μέσω συμμετοχής στις δράσεις διαχείρισης μικρής κλίμακας και κοντά στην παραγωγή των αποβλήτων.
·       Ριζική αναθεώρηση της λειτουργίας των Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΕΔ) και επανασχεδιασμός τους, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων.
·       Επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου με στόχο την βελτιστοποίηση της λειτουργίας, τη διαφάνεια και τον έλεγχο των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης σε άλλα υλικά, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα (με αναβάθμιση του ΕΟΑΝ).
·       Τα έσοδα των ΣΕΔ αποτελούν δημόσιο πόρο και πρέπει να εξεταστεί ο έλεγχός τους μέσω κρατικού λογιστικού συστήματος για να αποτελέσουν επενδυτικό κονδύλι για την ανάπτυξη των συστημάτων της νέας διαχείρισης αποβλήτων.

Οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να υπηρετηθούν από το παλιό, φιλοεργολαβικό, συγκεντρωτικό μοντέλο, που είχε «ναυαρχίδα» τα φαραωνικά εργοστάσια επεξεργασίας σύμμεικτων, δηλαδή ανάκατων και χωρίς προδιαλογή, αποβλήτων.  Και επειδή στα ζητήματα αυτά τα κινήματα είναι μερικά βήματα πιο μπροστά από την πολιτεία, αξίζει να σημειώσουμε πως το εναλλακτικό μοντέλο διαχείρισης των αστικών αποβλήτων υπάρχει και έχει περιγραφεί με μεγάλη σαφήνεια. Συνηθίζουμε να το λέμε αποκεντρωμένη διαχείριση, με δημόσιο χαρακτήρα και έμφαση στην προδιαλογή των υλικών. Πυρήνας αυτού του μοντέλου διαχείρισης είναι οι δημοτικές ή διαδημοτικές υποδομές ανακύκλωσης και κομποστοποίησης προδιαλεγμένων υλικών (ανακυκλώσιμων και οργανικών), που αποτελούν και το μεγαλύτερο μέρος των αστικών αποβλήτων. Αυτές οι υποδομές μπορούν να υποκαταστήσουν το βασικό κορμό του υφιστάμενου συστήματος ανακύκλωσης. Όποιος/α από τους βασικούς εμπλεκόμενους καμώνεται πως δεν το ξέρει, απλά δε λέει την αλήθεια!

Οριστικοποίηση του ΠΕΣΔΑ Αττικής, με συγκροτημένο τρόπο

Παρέμβαση, με την οποία ζητείται να ολοκληρωθεί με συγκροτημένο τρόπο η αναθεώρηση του περιφερειακού σχεδιασμού διαχείρισης στερεών αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) της Αττικής, έκανε η ΠΡΩΣΥΝΑΤ, τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2015. Σχετική επιστολή στάλθηκε στην κ. Δούρου, περιφερειάρχη Αττικής και πρόεδρο του ΕΔΣΝΑ, στον πρόεδρο και στα μέλη του περιφερειακού συμβουλίου Αττικής, στον πρόεδρο και στα μέλη του ΔΣ της ΠΕΔ Αττικής, στα μέλη της ΕΕ και του ΔΣ του ΕΔΣΝΑ.

Στην παρέμβαση επισημαίνεται ότι η διαδικασία οριστικοποίησης του ΠΕΣΔΑ δεν πρέπει να παραπεμφθεί στις καλένδες, αλλά να γίνει μέσα σε σαφώς προσδιορισμένο χρονικό διάστημα και με συγκροτημένη διαδικασία, η οποία προτείνεται να περιλαμβάνει τα παρακάτω βήματα, με σκοπό να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2015, ώστε να αρχίσουν να ωριμάζουν οι αναγκαίες δημοτικές και περιφερειακές δράσεις - έργα και να δρομολογηθούν οι διαδικασίες της χρηματοδότησής τους: 
α) Ουσιαστική και σε βάθος αξιολόγηση του περιεχομένου των τοπικών σχεδίων διαχείρισης των δήμων.
β) Αναμόρφωση και συμπλήρωση του ατελούς ΠΕΣΔΑ, που ψηφίστηκε, ιδιαίτερα σε ότι αφορά στο αντικείμενο της δραστηριότητας των δήμων και στο σαφή προσδιορισμό των αναγκαίων περιφερειακών υποδομών.
γ) Εκπόνηση της ΣΜΠΕ του αναθεωρημένου ΠΕΣΔΑ.
δ) Έγκριση, σε νέα συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου, της τελικής μορφής του ΠΕΣΔΑ.
ε) Επανεξέταση και "διόρθωση" των τοπικών σχεδίων, από τους δήμους, ώστε να είναι συμβατά και να εναρμονίζονται με την τελική μορφή του ΠΕΣΔΑ.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της επιστολής


Αθήνα, 26.10.2015

Προς
      την κ. Δούρου, περιφερειάρχη Αττικής και πρόεδρο του ΕΔΣΝΑ
      τον πρόεδρο και τα μέλη του περιφερειακού συμβουλίου Αττικής
      τον πρόεδρο και τα μέλη του ΔΣ της ΠΕΔ Αττικής
      τα μέλη της ΕΕ και του ΔΣ του ΕΔΣΝΑ

Θέμα: ολοκλήρωση του νέου σχεδιασμού διαχείρισης στερεών αποβλήτων της περιφέρειας Αττικής

Σας είναι γνωστή η θέση της συλλογικότητάς μας για το περιεχόμενο του νέου ΠΕΣΔΑ Αττικής και για την ανάγκη μιας ριζικής αναδιαμόρφωσης του σχεδίου της αναθεώρησης, που τέθηκε σε διαβούλευση, με σκοπό να αποτελέσει ένα ουσιαστικό εργαλείο στα χέρια της περιφέρειας, των δήμων και των πολιτών της Αττικής στα επόμενα χρόνια. Η θέση αυτή δεν υιοθετήθηκε. Αντίθετα, επιλέχθηκε η έγκριση του σχεδίου της αναθεώρησης, με την αρχική του μορφή.

Παρ' όλα αυτά, θεωρούμε ότι είναι κοινός τόπος η ανάγκη για περαιτέρω επεξεργασία του νέου ΠΕΣΔΑ, προκειμένου να πάρει την οριστική του μορφή. Πιστεύουμε ότι αυτή η διαδικασία δεν πρέπει να παραπεμφθεί στις καλένδες, αλλά να γίνει μέσα σε σαφώς προσδιορισμένο χρονικό διάστημα και με συγκροτημένη διαδικασία, η οποία προτείνουμε να περιλαμβάνει τα παρακάτω βήματα: 
α) Ουσιαστική και σε βάθος αξιολόγηση του περιεχομένου των τοπικών σχεδίων διαχείρισης των δήμων.
β) Αναμόρφωση και συμπλήρωση του ατελούς ΠΕΣΔΑ, που ψηφίστηκε, ιδιαίτερα σε ότι αφορά στο αντικείμενο της δραστηριότητας των δήμων και στο σαφή προσδιορισμό των αναγκαίων περιφερειακών υποδομών.
γ) Εκπόνηση της ΣΜΠΕ του αναθεωρημένου ΠΕΣΔΑ.
δ) Έγκριση, σε νέα συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου, της τελικής μορφής του ΠΕΣΔΑ.
ε) Επανεξέταση και "διόρθωση" των τοπικών σχεδίων, από τους δήμους, ώστε να είναι συμβατά και να εναρμονίζονται με την τελική μορφή του ΠΕΣΔΑ.

Εκτιμούμε ότι αυτή η διαδικασία μπορεί και πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2015, ώστε να αρχίσουν να ωριμάζουν οι αναγκαίες δημοτικές και περιφερειακές δράσεις - έργα και να δρομολογηθούν οι διαδικασίες της χρηματοδότησής τους.

Με εκτίμηση
  

Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ)


Πέμπτη, 22 Οκτωβρίου 2015

Κάτι σάπιο υπάρχει στο … βασίλειο της ανακύκλωσης

(αναδημοσίευση από presspublica.gr)

Αν και θα περίμενε κανείς το αντίθετο, ο τομέας της ανακύκλωσης παρουσιάζει παρόμοια σημάδια κρίσης, με αυτά που χαρακτηρίζουν το σύνολο της διαχείρισης των αποβλήτων. Την αλήθεια αυτή έχουν αναγνωρίσει και οι συντάκτες του νέου εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ), στο οποίο, μεταξύ πολλών άλλων, αναφέρεται ότι επιδιώκεται:

«Ριζική αναθεώρηση της λειτουργίας των Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΕΔ) και επανασχεδιασμός τους, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων. Επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου με στόχο την βελτιστοποίηση της λειτουργίας, τη διαφάνεια και τον έλεγχο των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης σε άλλα υλικά, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα (με αναβάθμιση του ΕΟΑΝ). Τα έσοδα των ΣΕΔ αποτελούν δημόσιο πόρο και πρέπει να εξεταστεί ο έλεγχός τους μέσω κρατικού λογιστικού συστήματος για να αποτελέσουν επενδυτικό κονδύλι για την ανάπτυξη των συστημάτων της νέας διαχείρισης αποβλήτων».

Η κρίση για την οποία έγινε λόγος στην αρχή εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους. Άλλοτε με πρακτικές πλήρους αδιαφάνειας και απόκρυψης βασικών πτυχών των δραστηριοτήτων του συστήματος, όπως καταγγέλλει με πρόσφατη ανακοίνωσή της και η Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ). Άλλοτε με μη τήρηση των κανόνων λειτουργίας και με παραβατικές συμπεριφορές τμημάτων του συστήματος.

Κυρίως, όμως, εκδηλώνεται με την παρωχημένη δομή που χαρακτηρίζει το σύστημα της ανακύκλωσης και στο λάθος χαρακτήρα και στον προσανατολισμό του. Αφού πρόκειται για ένα σύστημα που έχει στο επίκεντρό του τους παραγωγούς και διαχειριστές των ανακυκλώσιμων προϊόντων - υλικών, αντί να έχει τον καταναλωτή - χρήστη και τις θεσμικές και μη εκπροσωπήσεις του (συλλογικότητες, φορείς, τοπική αυτοδιοίκηση). Για αυτό και πρόκειται για ένα καθολικά ιδιωτικοποιημένο σύστημα, του οποίου δίνουμε επιγραμματικά κάποια χαρακτηριστικά:
·         Η λειτουργία της ανακύκλωσης, στο μεγαλύτερο και πιο ουσιαστικό της μέρος, έχει ανατεθεί σε ιδιωτικές εταιρείες, τα λεγόμενα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης - ΣΕΔ.
·         Κατά κανόνα, συγκροτούνται με μορφή ανώνυμων εταιρειών (ΑΕ), με μετόχους τους ίδιους τους βασικούς παραγωγούς ή διαχειριστές των συγκεκριμένων κατηγοριών ανακυκλώσιμων αποβλήτων.
·         Στις εταιρείες αυτές η πολιτεία έχει εναποθέσει την αποκλειστική ευθύνη της διαχείρισης των οικονομικών εισφορών, που εισρέουν στα συστήματα. Ο ίδιος ο Ελληνικός οργανισμός ανακύκλωσης - ΕΟΑΝ έχει αναγνωρίσει πως υφίσταται τεράστιο πρόβλημα διαφυγής εισφορών.
·         Τα επιχειρησιακά σχέδια όλων των ΣΕΔ, που ανάμεσα στα άλλα περιγράφουν τον τρόπο λειτουργίας και τις υποχρεώσεις τους, παραμένουν επτασφράγιστο μυστικό.
·         Υπάρχουν τεράστια κενά, τουλάχιστον στις επίσημες εκθέσεις των ΣΕΔ, για το αν και πως τεκμηριώνεται η εκπλήρωση ή μη των στόχων, που έχει θέσει η πολιτεία για κάθε επιμέρους κατηγορία ανακυκλώσιμων υλικών.
·         Κάποια από τα συστήματα - ΣΕΔ έχουν κατηγορηθεί για παραβίαση των κανόνων λειτουργίας τους και σε κάποια από αυτά έχει ανακληθεί η άδεια λειτουργίας τους.
·         Τεράστιο πρόβλημα παρουσιάζεται στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών. Το ένα από τα δύο βασικά ΣΕΔ (ΑΝΤΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ) βρίσκεται σε χρόνια δικαστική διαμάχη με τον ΕΟΑΝ, με την άδεια λειτουργίας του πότε να ανακαλείται και πότε επιστρέφεται.
·         Το άλλο και μεγαλύτερο, «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ» ΤΗΣ ΕΕΑΑ ΑΕ, έχει αποδειχθεί διάτρητο στη λειτουργία και αδιαφανές στη δημοσιοποίηση στοιχείων.
·         Κάποια από τα ΚΔΑΥ, ιδιαίτερα της Αττικής, έχουν κατηγορηθεί ότι εμπλέκονται σε παράνομη διακίνηση σύμμεικτων απορριμμάτων, για παράδειγμα από νησιά του Αιγαίου ή από την Πελοπόννησο, με το μανδύα των ανακυκλώσιμων, όπως αυτό που κάηκε πρόσφατα και στο οποίο διαπιστώθηκε μια ανεξέλεγκτη συγκέντρωση τοξικών υλικών.  
·         Ο ΕΟΑΝ, που υποτίθεται ότι είναι ο δημόσιος φορέας ο επιφορτισμένος με την εποπτεία του συστήματος ανακύκλωσης, αδυνατεί να ελέγξει ουσιαστικά ή να επιβάλλει τους προβλεπόμενους κανόνες λειτουργίας. Για χρόνια υποστελεχωμένος, τους τελευταίους μήνες και χωρίς διοίκηση, γίνεται πολλές φορές συνένοχος της πλημμελούς λειτουργίας των ΣΕΔ.
·         Ειδικότερα στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών συναινεί πλήρως στην προσπάθεια διατήρησης του υφιστάμενου καθεστώτος του μπλε κάδου και των ΚΔΑΥ της ΕΕΑΑ ΑΕ. Παρά το γεγονός ότι αποτελεί υποχρέωση της χώρας, κατοχυρωμένη και στο ν. 4042/2012 και στο νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων - ΕΣΔΑ, η προδιαλογή σε ξεχωριστά ρεύματα των συσκευασιών.
·         Το υπουργείο περιβάλλοντος, μέσω του επίσης υποστελεχωμένου τμήματος εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων, παρακολουθεί σε ρόλο θεατή και, προς το παρόν τουλάχιστον, δε φαίνεται να έχει αποφασίσει να κάνει πράξη τις αλλαγές που έφερε το νέο ΕΣΔΑ.

Ελπίζουμε ότι το υπουργείο περιβάλλοντος και ενέργειας ενστερνίζεται το πνεύμα του νέου εθνικού σχεδίου και ότι θα υλοποιήσει χωρίς καθυστερήσεις τη ριζική αναμόρφωση του τομέα της ανακύκλωσης, όπως προβλέπεται σε αυτό. Περιμένουμε, επίσης, από τους φορείς της αυτοδιοίκησης να πάρουν εκείνες τις πρωτοβουλίες, που θα ακυρώνουν, στην πράξη, τη λογική και την κυριαρχία των ιδιωτικοποιημένων «συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης».


22.10.2015
Τ.Κ.

Παρασκευή, 16 Οκτωβρίου 2015

Αρκετά πια με τον εμπαιγμό και τη συγκάλυψη στα ζητήματα της ανακύκλωσης

Για δεύτερη συνεχόμενη φορά, η προσπάθεια της Πρωτοβουλίας συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ) να φωτίσει -και να φωτιστεί σε- θέματα, που σχετίζονται με το «κύκλωμα» της ανακύκλωσης, προσέκρουσε σε έναν αδιαπέραστο τοίχο. Ο τοίχος, στην προκειμένη περίπτωση, ήταν ο ΕΟΑΝ (Ελληνικός οργανισμός ανακύκλωσης), ο αρμόδιος δημόσιος φορέας που εποπτεύει την ανακύκλωση και το σημαντικότερο, ίσως, «σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης - ΣΕΔ» της ΕΕΑΑ ΑΕ, που κυριαρχεί στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών, με προμετωπίδα τον μπλε κάδο. Οπότε, για μια ακόμη φορά, τίθενται αβίαστα τα ερωτήματα: ποιος ωφελείται από τη συνέχιση της αδιαφανούς λειτουργίας της ανακύκλωσης στη χώρα μας και αν υπάρχει κάτι που πρέπει να συγκαλυφθεί;

Ανοίγουμε μια παρένθεση για να σημειώσουμε, ότι η ΕΕΑΑ ΑΕ είναι μία μόνο από τις αρκετές ιδιωτικές εταιρείες, που δραστηριοποιούνται στην ανακύκλωση πληθώρας υλικών (συσκευασίες, ελαστικά, ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, συσσωρευτές κλπ.) και στις οποίες η πολιτεία έχει εναποθέσει την κύρια ευθύνη των σχετικών δραστηριοτήτων, αλλά και την αποκλειστική ευθύνη της διαχείρισης των οικονομικών εισφορών, που εισρέουν στα συστήματα. Κατά κανόνα, συγκροτούνται με μορφή ανώνυμων εταιρειών (ΑΕ), με μετόχους τους ίδιους τους βασικούς παραγωγούς ή διαχειριστές των συγκεκριμένων κατηγοριών ανακυκλώσιμων αποβλήτων. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς/μία τη βασική αντίφαση, ο έλεγχος της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων -κυρίως, των οικονομικών- των παραγωγών και των διαχειριστών να έχει ανατεθεί σε εταιρείες με βασικούς μετόχους τους ίδιους. Ο ίδιος ο ΕΟΑΝ έχει αναγνωρίσει πως υφίσταται τεράστιο πρόβλημα διαφυγής εισφορών. Με αυτό το δεδομένο είναι, επίσης, εξηγήσιμη η αλλεργία σε κάθε μορφή δημοσιοποίησης του τρόπου με τον οποίο οι εταιρείες αυτές διαχειρίζονται τις εισφορές που εισπράττουν και οι οποίες αποτελούν, στην ουσία, δημόσιο πόρο προορισμένο να ενισχύσει περαιτέρω τις δράσεις της ανακύκλωσης. Επιπλέον, ο ΕΟΑΝ αδυνατεί να ελέγξει ουσιαστικά ή να επιβάλλει τους προβλεπόμενους κανόνες λειτουργίας, έστω αυτούς τους ανεπαρκείς, στα διάφορα συστήματα. Κλείνει η παρένθεση.

Η πρώτη φορά

Η πρώτη φορά ήταν το 2013, όταν η ΠΡΩΣΥΝΑΤ και η κίνηση πολιτών ECOELEUSIS έφεραν στην επιφάνεια τη σκανδαλώδη διακίνηση σύμμεικτων αποβλήτων της Μυκόνου στην Αττική, με το μανδύα των ανακυκλώσιμων. Χρησιμοποιώντας σαν ενδιάμεσο σταθμό και «πλυντήριο» κέντρο διαλογής ανακυκλώσιμων υλικών (ΚΔΑΥ) στον Ασπρόπυργο, που συνεργάζεται με την ΕΕΑΑ ΑΕ και υποδέχεται το περιεχόμενο του μπλε κάδου. Πρόκειται για το γνωστό ΚΔΑΥ, που κάηκε ολοσχερώς το φετινό καλοκαίρι, δίνοντας την ευκαιρία στους πάντες να συνειδητοποιήσουν ότι διακινούσε, εκτός από σύμμεικτα απορρίμματα και επικίνδυνα βιομηχανικά απόβλητα!

Ακολούθησαν έλεγχοι των επιθεωρητών περιβάλλοντος, το πόρισμα των οποίων, δύο χρόνια μετά, δεν έχει εκδοθεί. Η εισαγγελία περιβάλλοντος, στην οποία καταγγέλθηκε το περιστατικό, δεν κάνει το παραμικρό, προτού της παραδοθεί το πόρισμα των επιθεωρητών περιβάλλοντος. Ο αρμόδιος φορέας διαχείρισης των αποβλήτων της Αττικής ΕΔΣΝΑ, που υποδέχεται τα «υπολείμματα» των ΚΔΑΥ χρεώνοντάς τα στους δήμους της Αττικής, θεώρησε ότι η υπόθεση δεν τον αφορά και δεν ασχολήθηκε. Η ΕΕΑΑ ΑΕ και ο ΕΟΑΝ, αντί να απαντήσουν στα κρίσιμα ερωτήματα που τους τέθηκαν, προσπάθησαν να υπεκφύγουν ζητώντας συναντήσεις με την ΠΡΩΣΥΝΑΤ και την ECOELEUSIS. Οι συναντήσεις έγιναν, απαντήσεις δε δόθηκαν, τα ερωτήματα ξανατέθηκαν γραπτά και εξακολουθούν να παραμένουν αναπάντητα μέχρι σήμερα.

Το δις εξαμαρτείν

Η προσπάθεια επαναλήφθηκε από την ΠΡΩΣΥΝΑΤ, στις 9.7.2015, με αποδέκτες και πάλι τον ΕΟΑΝ και την ΕΕΑΑ ΑΕ. Αυτήν τη φορά, στο επίκεντρο ήταν η διερεύνηση των επιδόσεων στον τομέα της ανακύκλωσης, η εκπλήρωση ή μη των εθνικών στόχων και η οικονομική πτυχή της υπόθεσης. Αφορμή ήταν η έγκριση του νέου εθνικού σχεδιασμού, καθώς και η εκπόνηση των νέων περιφερειακών σχεδιασμών (ΠΕΣΔΑ) και, για πρώτη φορά, η εκπόνηση τοπικών σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων από τους δήμους.

Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2015

Ποιοι/ές δε θέλουν δεσμευτικό ΠΕΣΔΑ στην Αττική και γιατί;

Στη συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου Αττικής, την Πέμπτη 8/10/2015, υπερψηφίστηκε το σχέδιο της αναθεώρησης του ΠΕΣΔΑ από την πλειοψηφούσα παράταξη «Δύναμη ζωής», από την παράταξη του κ. Κουμουτσάκου και κάποια μικρότερα περιφερειακά σχήματα. Η παράταξη του κ. Σγουρού ψήφισε λευκό. Καταψήφισαν η «Λαϊκή συσπείρωση», η «Αντικαπιταλιστική ανατροπή στην Αττική», η «Ελληνική αυγή» και οι περιφερειακοί σύμβουλοι Νικολιδάκη, Βασιλάκη και Μαντάς, που διαφοροποιήθηκαν από τη στάση της παράταξης «Δύναμη ζωής».

Η έντονη κριτική που ασκήθηκε στο στάδιο της διαβούλευσης, οι παρεμβάσεις των κινηματικών πρωτοβουλιών στην ίδια τη συνεδρίαση, αλλά και οι ουσιαστικές παρατηρήσεις για τις σοβαρές παραλείψεις του σχεδίου της αναθεώρησης από τις αρμόδιες υπηρεσίες της περιφέρειας (περιβάλλοντος και χωρικού σχεδιασμού), του υπουργείου εσωτερικών και του υπουργείου ενέργειας και περιβάλλοντος έπεσαν στο κενό.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η εισηγητική παρέμβαση της κ. Δούρου, η οποία αξίζει να διαβαστεί, αφού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιστροφής της πραγματικότητας. Η κ. Δούρου περιέγραψε μια εικονική πραγματικότητα και όχι το εξόχως προβληματικό σχέδιο αναθεώρησης, που όλοι μας διαβάσαμε. Προκειμένου να καλύψει τις ανεπάρκειες του σχεδίου αναθεώρησης, προχώρησε σε μια ωραιοποίηση της διαδικασίας εκπόνησης τοπικών σχεδίων διαχείρισης από τους δήμους, που, ωστόσο, βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακό επίπεδο και ταλανίζεται από την απάθεια και την αδιαφορία σημαντικού μέρους αυτοδιοικητικών.

Με διασφαλισμένη την υποστήριξη ή την ανοχή στο σχέδιο της αναθεώρησης των παρατάξεων της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, η κ. Δούρου επέλεξε να επιτεθεί σε όσους άσκησαν κριτική από τη σκοπιά της υπεράσπισης του μοντέλου της αποκεντρωμένης διαχείρισης, φωτογραφίζοντας σε πολλές περιπτώσεις την ΠΡΩΣΥΝΑΤ και κάνοντας το άσπρο μαύρο:
·       «Βάφτισε» αποκεντρωμένη διαχείριση, με υποδομές μικρής κλίμακας, το κραυγαλέα συγκεντρωτικό μοντέλο του σχεδίου αναθεώρησης.
·       Ένοιωσε έκπληξη επειδή «Πολύς λόγος γίνεται περί δήθεν «ασάφειας» και «αοριστίας» του Σχεδιασμού, επειδή δεν προχωρά σε συγκεκριμένη χωροθέτηση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας απορριμμάτων».
·       Αυτό, όμως, δεν την εμπόδισε αμέσως μετά να δικαιολογήσει τη «δήθεν ασάφεια» επικαλούμενη τη μη ολοκλήρωση των τοπικών σχεδίων διαχείρισης και λίγο παρακάτω να πει «Θα ακολουθήσει η εξειδίκευση των προβλέψεων που αφορούν στις Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας σύμμεικτων ΑΣΑ, ως προς τον αριθμό, τη δυναμικότητα και τη χωροθέτηση των νέων Μονάδων.  Παράλληλα, θα πρέπει να υπάρξει πρόνοια προκειμένου να αποσαφηνιστεί το θεσμικό – πολεοδομικό πλαίσιο για την υλοποίηση των Πράσινων Σημείων και των άλλων εγκαταστάσεων που προβλέπει ο ΠΕΣΔΑ».
·       Εκτός κειμένου, χρησιμοποίησε το επιχείρημα ότι χρειάζεται διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες, προτού γίνει αναφορά στις συγκεκριμένες χωροθετήσεις (!). Θυμίζουμε στην κ. Δούρου πως μόλις τον Απρίλη του 2015 ξεκίνησε τις διαδικασίες για την εκπόνηση τοπικών σχεδίων διαχείρισης και για την αναθεώρηση του ΠΕΣΔΑ, παρότι είχε στα χέρια της συγκεκριμένες προτάσεις της ΠΡΩΣΥΝΑΤ και για τα δύο ζητήματα από το Νοέμβρη του 2014.
·       Μας καταλόγισε ότι επιδιώκουμε «Αναίρεση της αποκεντρωμένης διαχείρισης, για την οποία κάποιοι υποτίθεται ότι κόπτονται σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που ζητούν την… απόσυρση του ΠΕΣΔΑ!». Ισχυρίστηκε, ακόμη, πως «Κάθε άλλη άποψη που δεν θέλει να προχωρήσει η σημερινή διαδικασία, θέλει στην ουσία ανοικτή τη Φυλή ως το 2050».
·       Ισχυρίστηκε, χωρίς επιτυχία, ότι δε χρειάζεται στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, παρά τις διαδοχικές ρητές επισημάνσεις του υπουργείου εσωτερικών.
·         Δημιούργησε ερωτηματικά ως προς τον οριστικό χαρακτήρα και τη δεσμευτικότητα του ΠΕΣΔΑ, μιλώντας για «Μια διαδικασία που περιλαμβάνει σειρά φάσεων και ενεργειών εξειδίκευσης του ΠΕΣΔΑ, μέσα από πλήθος αλληλένδετων δράσεων όπου εμπλέκονται, πέραν του ΕΔΣΝΑ, και άλλοι φορείς. Βρισκόμαστε, δηλαδή, στην πρώτη φάση μίας σύνθετης, πολυεπίπεδης διαδικασίας, κατά την οποία, μετά από τη σημερινή διαδικασία λήψης απόφασης από το Περιφερειακό Συμβούλιο, τα Τοπικά Σχέδια, αφού αξιολογηθούν, θα ενταχθούν οριστικά στο Σχεδιασμό».

Επιβεβαιώθηκε η εκτίμηση της ΠΡΩΣΥΝΑΤ πως πρόκειται για «μη σχέδιο» και, ταυτόχρονα παραμένει αναπάντητο το ερώτημα αν, πότε και με ποιες διαδικασίες θα αποκτήσει την οριστική του μορφή ο ΠΕΣΔΑ.

Δυστυχώς, η πλειοψηφία του περιφερειακού συμβουλίου επέλεξε συνειδητά την επικύρωση ενός μη δεσμευτικού περιφερειακού σχεδιασμού, που σε συνθήκες έντονης μνημονιακής πίεσης είναι απολύτως σαφές ποια πλευρά θα ευνοήσει. Συνεπώς, θα πρέπει με πολιτικούς όρους να απαντηθεί το ερώτημα: ποιοι/ες και γιατί δε θέλουν δεσμευτικό σχεδιασμό;

Η ΠΡΩΣΥΝΑΤ στην ολιγόλεπτη παρέμβασή της και στο κείμενο που μοιράστηκε επανέλαβε τα βασικά σημεία των ενστάσεών της και των προτάσεων για την αναδιαμόρφωση του σχεδίου αναθεώρησης. Κατέθεσε πρόταση για μη λήψη απόφασης, για αναδιαμόρφωση του σχεδίου της αναθεώρησης και επανακατάθεσή του σε επόμενο περιφερειακό συμβούλιο. Η πρόταση δεν τέθηκε καν σε ψηφοφορία. Στην παρέμβαση της ΠΡΩΣΥΝΑΤ έγινε ιδιαίτερη αναφορά στο ρόλο που θα έχουν να παίξουν στο προσεχές μέλλον τα κινήματα των πολιτών, υπογράμμισε την ανάγκη της συναντίληψης σε βασικά ζητήματα και άσκησε κριτική σε μια σειρά λαθεμένες, κατά τη γνώμη της, προσεγγίσεις που τείνουν να υποβαθμίσουν τη σημασία του νέου εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων, αλλά και το ρόλο των τοπικών σχεδίων διαχείρισης.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της παρέμβασης της ΠΡΩΣΥΝΑΤ, καθώς και οι τέσσερις γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών.














Τρίτη, 29 Σεπτεμβρίου 2015

Σύσκεψη ενημέρωσης και συντονισμού δράσεων

Σε σύσκεψη ενημέρωσης και συντονισμού δράσεων, με αντικείμενο την αναθεώρηση του περιφερειακού σχεδιασμού διαχείρισης στερεών αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) της Αττικής, καλεί η Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ), 

τη Δευτέρα, 5 Οκτωβρίου, στις 7 το απόγευμα, 
στην αίθουσα συσκέψεων της ΠΟΕ ΟΤΑ, 
Καρόλου 24 (3ος όροφος), 
στην πλατεία Καραϊσκάκη (σταθμός μετρό «Μεταξουργείο)

Στη σύσκεψη καλούνται πολίτες, συλλογικότητες, κοινωνικοί και περιβαλλοντικοί φορείς, δημοτικά και περιφερειακά αυτοδιοικητικά σχήματα, σωματεία εργαζομένων στην αυτοδιοίκηση κλπ.

Η σημασία του θέματος και η οριακή κατάσταση στην οποία βρίσκεται η διαχείριση των αποβλήτων στην Αττική, σε συνδυασμό με την επικείμενη συζήτηση στο περιφερειακό συμβούλιο, πιθανότατα την Πέμπτη 8/10, επιβάλλει μια μαζική και δυναμική κινηματική παρέμβαση, για την εφαρμογή ενός μοντέλου αποκεντρωμένης διαχείρισης, με έμφαση στην προδιαλογή και σε όφελος της κοινωνίας και όχι των μεγαλοεργολάβων.

Το γεγονός ότι το σχέδιο αναθεώρησης του ΠΕΣΔΑ, που έχει τεθεί σε διαβούλευση και θα εισαχθεί για επικύρωση στη συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου, παρουσιάζει τεράστια προβλήματα και δεν μπορεί να διασφαλίσει την προοπτική αυτή, κάνει ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη της παρέμβασής μας.

Ακολουθεί η συνοπτική παρουσίαση των εκτιμήσεων της ΠΡΩΣΥΝΑΤ, όπως παρουσιάστηκαν σε συνέντευξη τύπου, που δόθηκε τη Δευτέρα 28/9/2014.

Τα πλήρη κείμενα των παρεμβάσεων της ΠΡΩΣΥΝΑΤ στη σχετική διαβούλευση είναι αναρτημένα εδώ και εδώ.


Δευτέρα, 28 Σεπτεμβρίου 2015

Ας μιλήσουμε και για πιο «πεζά» πράγματα …

(αναδημοσίευση από το presspublica.gr)

Τώρα, που κατακάθισε λίγο ο «κουρνιαχτός» των εκλογών, ίσως είναι μια καλή ευκαιρία να μιλήσουμε και για πιο «πεζά» πράγματα. Για τη διαχείριση των αποβλήτων, ας πούμε. Μερικές φορές, άλλωστε, οι μικρές μάχες σε ζητήματα σαν αυτό αποδεικνύονται εξίσου καθοριστικές με αυτές που δίνονται στο κεντρικό πολιτικό επίπεδο και τραβάνε, συνήθως, την προσοχή.

Το ξέρουμε. Η πρώτη φάση της διακυβέρνησης της χώρας από τους ΣΥΡΙΖΑ - ΑΝΕΛ ήταν μια περίοδος «βαλτώματος» στους περισσότερους τομείς, σε αναμονή ενός «έντιμου συμβιβασμού», κατά τα λεγόμενα των ιδίων. Σε λίγους τομείς αχνοφάνηκε κάποιο φως και όχι πάντα σε όλο το εύρος τους. Ένας από αυτούς είναι η διαχείριση των αποβλήτων.

Δυο ήταν τα πιο αξιοσημείωτα βήματα που έγιναν και τα οποία, κάτω από συγκεκριμένες προϋποθέσεις, θα μπορούσαν να σημάνουν ριζική στροφή στις εφαρμοζόμενες πολιτικές:
·       Το πρώτο βήμα ήταν το «πάγωμα» μεγάλου αριθμού έργων ΣΔΙΤ (στην περίπτωση της Αττικής ακύρωση τεσσάρων έργων), για την κατασκευή φαραωνικών μονάδων διαχείρισης σύμμεικτων απορριμμάτων, που σήμαινε υποβάθμιση της προδιαλογής και της ανακύκλωσης, στρώσιμο του εδάφους στην καύση και καθολική είσοδο των ιδιωτών στη διαχείριση των αποβλήτων.
·       Το δεύτερο βήμα ήταν η υιοθέτηση του νέου εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ). Ήταν ευτύχημα που η συγκυβέρνηση ΝΔ - ΠΑΣΟΚ δεν πρόλαβε να το κάνει, αφού το σχέδιο που είχε, αρχικά, εκπονηθεί ήταν το γνωστό φιλοεργολαβικό, συγκεντρωτικό μοντέλο, με τα πολλά σύμμεικτα και την καύση, με ελάχιστη ανακύκλωση και με υψηλό κόστος. Μια σειρά από συγκυρίες, που συνδέονται λιγότερο με την πολιτική βούληση και περισσότερο με την κινηματική δράση που έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια, οδήγησαν σε μια πλήρη αναμόρφωση του αρχικού σχεδίου. Με αποτέλεσμα το νέο ΕΣΔΑ να ενσωματώνει το βασικό πυρήνα της εναλλακτικής αντίληψης της αποκεντρωμένης διαχείρισης, που σημαίνει ήπιες μεθόδους διαχείρισης, βάρος στην πρόληψη και στην προδιαλογή των υλικών, οικονομικότητα του συστήματος, κοινωνική συμμετοχή κ.ά..