Κυριακή, 21 Ιουνίου 2015

Τοπικά σχέδια διαχείρισης: δείγματα γραφής από δήμους της Αττικής

Την ώρα που:
- Το εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ) οδεύει, με πολύ μεγάλη καθυστέρηση, στην τελική του μορφή και επικύρωση
- η αναθεώρηση των περιφερειακών σχεδιασμών διαχείρισης στερεών αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) καρκινοβατεί, με ευθύνη των περιφερειών και των φορέων διαχείρισης (ΦοΔΣΑ), μερικές φορές με το πρόσχημα της μη ολοκλήρωσης του ΕΣΔΑ,

κάποιοι δήμοι δίνουν εξαιρετικά δείγματα γραφής με τα εμπεριστατωμένα τοπικά σχέδια διαχείρισης που παρουσιάζουν.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν το σχέδιο της διαδημοτικής αποκεντρωμένης διαχείρισης των απορριμμάτων των δήμων Ηρακλείου, Μεταμόρφωσης, Ν. Ιωνίας, Ν. Φιλαδέλφειας – Χαλκηδόνας Αττικής και το τοπικό σχέδιο διαχείρισης του δήμου Χαλανδρίου Αττικής.

Αξίζει να σημειωθεί πως τα παραπάνω σχέδια εκπονήθηκαν «εκ των ενόντων», δηλαδή με τις δυνάμεις των ίδιων των δήμων, χωρίς προσφυγή σε εξωτερικά μελετητικά γραφεία «παντός καιρού».





Δευτέρα, 15 Ιουνίου 2015

O Ασπρόπυργος ανέδειξε το πρόβλημα, η κοινωνία πρέπει να επιβάλλει τη λύση

(με αφορμή την πυρκαγιά στο ΚΔΑΥ Ασπροπύργου, της «Γενικής Ανακύκλωσης»)

Τώρα που η πυρκαγιά στο ΚΔΑΥ Ασπροπύργου τέθηκε υπό έλεγχο (;), έχοντας διασπείρει τεράστιες ποσότητες ρύπων, αδιανόητα τοξικών για την υγεία και το περιβάλλον, είναι κρίσιμο να βγουν συμπεράσματα και να αναληφθούν ευθύνες. Το υποτιθέμενο «εργοστάσιο ανακύκλωσης» στον Ασπρόπυργο δεν είναι μοναδική περίπτωση. Στην πραγματικότητα είναι αντιπροσωπευτικό δείγμα της παθογένειας του υφιστάμενου συστήματος διαχείρισης στερεών  αποβλήτων, που τα τελευταία χρόνια απέκτησε τεράστια διάσταση μέσα από επιλογές εξυπηρέτησης μεγάλων ιδιωτικών συμφερόντων. 

Το μοντέλο που υπηρετείται, μέχρι σήμερα, στη χώρα μας  βασίζεται στη συλλογή των σκουπιδιών σε σύμμεικτη μορφή και στα ελάχιστα ποσοστά ανακύκλωσης.  Το κύριο σύστημα ανακύκλωσης είναι οι μπλε κάδοι, που υποδέχονται ανακατεμένα ανακυκλώσιμα υλικά συσκευασίας, τα οποία στη συνέχεια οδηγούνται σε κέντρα διαλογής  (ΚΔΑΥ), όπως αυτό στον Ασπρόπυργο. Επειδή, όμως, αυτός ο τρόπος συλλογής - ανακύκλωσης έχει μεγάλο περιθώριο σφάλματος, παραπάνω από το μισό του περιεχομένου των μπλε κάδων θεωρείται άχρηστο και οδηγείται στο ΧΥΤΑ Φυλής, ως υπόλειμμα της διαδικασίας. Με το αντίτιμο της διάθεσης, περίπου 50 ευρώ/τόνο, να επιβαρύνει τους δήμους και τους δημότες.

Όλο το κύκλωμα της ανακύκλωσης, στην πράξη, είναι ιδιωτικοποιημένο. Το βασικό σύστημα «εναλλακτικής» διαχείρισης (ΣΕΔ) συσκευασιών  είναι αυτό της ΕΕΑΑ Α.Ε., μιας εταιρείας που έχουν συστήσει οι ίδιοι οι (μεγαλο)παραγωγοί αποβλήτων συσκευασιών, με τη μειοψηφική παρουσία της κεντρικής ένωσης δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), που, ωστόσο, δεν την απαλλάσσει από τις τεράστιες ευθύνες για όσα ανομολόγητα συμβαίνουν. Στην ΕΕΑΑ Α.Ε. έχει εκχωρήσει η πολιτεία το δικαίωμα να διαχειρίζεται, σε καθεστώς προκλητικής αδιαφάνειας, το δημόσιο πόρο του τέλους ανακύκλωσης, τον οποίο καταβάλουν οι αγοραστές των προϊόντων. Χωρίς να είμαστε πεισμένοι ότι τον αποδίδουν όλοι οι παραγωγοί ή ότι τον αποδίδουν στο ακέραιο. Ο βασικός εποπτικός μηχανισμός της πολιτείας ο ελληνικός οργανισμός ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) περιορίζεται σε έναν τελείως διακοσμητικό ρόλο, δικαιολογεί και συγκαλύπτει όσα παράτυπα και παράνομα συμβαίνουν.

Στο καθαρά διαχειριστικό μέρος του, το σύστημα του μπλε κάδου, ένα παρωχημένο σύστημα που «φρενάρει» την προδιαλογή ξεχωριστών υλικών, έχει στο επίκεντρό του τα ΚΔΑΥ. Ένα μέρος τους ανήκει στην ΕΕΑΑ ΑΕ και το διαχειρίζονται ιδιώτες υπεργολάβοι της και το μεγαλύτερο μέρος τους είναι, επίσης, ιδιωτικές επιχειρήσεις, που σήμερα μπορεί να υπάρχουν και αύριο όχι (όπως το ΚΔΑΥ του Ασπροπύργου, που είχε ουσιαστικά κλείσει προτού καεί). Ως τέτοιες αναλαμβάνουν να διαχειριστούν και άλλες κατηγορίες στερεών αποβλήτων. Η αδιαφανής λειτουργία τέτοιων εγκαταστάσεων τους επιτρέπει να υποδέχονται κάθε είδους απόβλητα, βιομηχανικά ή αστικά από διάφορες περιοχές της χώρας, να τα βαφτίζουν «υπόλειμμα ανακύκλωσης» και στη συνέχεια να τα διαθέτουν παράνομα στον ΧΥΤΑ της Φυλής. Χρεώνοντάς τα, από πάνω, στους δημότες της Αττικής. Στην υποβαθμισμένη ζώνη του Θριάσιου δεν ήταν παρά μια ακόμη ρυπογόνα δραστηριότητα, από αυτές που η υπόλοιπη Αττική μπορεί να «ξεφορτώνεται» και να αδιαφορεί. Μόνο που αυτήν τη φορά η καταστροφή  πήρε διαστάσεις που ανάγκασε όλους να ασχοληθούν, έστω και αν η δυτική Αττική επιβαρύνθηκε πολύ περισσότερο.

Ας μην καμώνονται τους έκπληκτους, όσοι διαχρονικά υποστήριξαν και υποστηρίζουν το συγκεκριμένο σύστημα ανακύκλωσης συσκευασιών και ας μην παριστάνουν ότι δε γνώριζαν τι συνέβαινε στο συγκεκριμένο ΚΔΑΥ του Ασπροπύργου. Θα τους θυμίσουμε την παράνομη διακίνηση σύμμεικτων απορριμμάτων από τη Μύκονο, που «ξεπλένονταν» στο ΚΔΑΥ Ασπροπύργου προτού μεταφερθούν στη Φυλή, την οποία έφεραν στην επιφάνεια οι κινήσεις πολιτών ΠΡΩΣΥΝΑΤ και ECOELEUSIS, το καλοκαίρι του 2013, δίνοντας μεγάλη δημοσιότητα στην υπόθεση. Πώς, όμως, χειρίστηκαν την υπόθεση οι εμπλεκόμενες αρχές και οι αρμόδιοι φορείς;
·       Οι επιθεωρητές περιβάλλοντος, που έκαναν νέους ελέγχους στα ΚΔΑΥ της περιοχής, δύο χρόνια μετά δεν έχουν εκδώσει πόρισμα.
·       Η εισαγγελία περιβάλλοντος, που παρέλαβε την καταγγελία μας, περιμένει «στωικά» το πόρισμα των επιθεωρητών περιβάλλοντος.
·       Η λαλίστατη, σε άλλες περιπτώσεις, ΕΕΑΑ Α.Ε, τότε όπως και τώρα, δεν είχε τη στοιχειώδη ευθιξία να πει δυο λέξεις. Αντίθετα, έδωσε πλήρη κάλυψη στο ΚΔΑΥ Ασπροπύργου. Αντίστοιχη στάση κράτησε και κρατά ο ΕΟΑΝ.
·       Η διοίκηση του ΕΔΣΝΑ και της περιφέρειας Αττικής, αποδέκτες μεγάλου μέρους των παράνομων αποβλήτων και γνώστες των πιθανών κινδύνων, δεν ένιωσαν την ανάγκη να διερευνήσουν την υπόθεση, ούτε έδειξαν τη βούληση να προλάβουν τα χειρότερα.
·       Ενώ για την κεντρική διοίκηση όλη η έγνοια ήταν για την υλοποίηση των διαγωνισμών ΣΔΙΤ, για τα εργοστάσια επεξεργασίας σύμμεικτων και το στρώσιμο του εδάφους στην καύση.

Τώρα, όλοι τρέχουν πανικόβλητοι. Δεν αρκούν, όμως οι πυροσβεστικές -κυριολεκτικά και μεταφορικά- παρεμβάσεις. Γιατί το πρόβλημα είναι βαθύ και οι λύσεις πρέπει να είναι δραστικές και άμεσες. ΚΔΑΥ, που λειτουργούν  όπως αυτό του Ασπροπύργου, εξακολουθούν να υπάρχουν. Για να το συνδέσουμε με τα προηγούμενα θα αναφέρουμε το τριτοκοσμικό ΚΔΑΥ της Μυκόνου, ένα τοπικό ιδιωτικό ΚΔΑΥ, που μοιάζει με χωματερή και κλήθηκε να υποκαταστήσει το ΚΔΑΥ του Ασπροπύργου. Και πάλι με πρωτοβουλία και ανοχή της «αμαρτωλής» ΕΕΑΑ Α.Ε..

Είναι  αδήριτη ανάγκη να εξυγιανθεί όλο το σύστημα διαχείρισης και αυτό μπορεί να γίνει μόνο μέσα από ένα μοντέλο με δημόσιο χαρακτήρα, με κοινωνική συμμετοχή και με αποκεντρωμένες δράσεις, που θα στοχεύουν σε μεγάλα ποσοστά ανακύκλωσης υλικών στην πηγή.  Με ήπιες  υποδομές, ελαχιστοποίηση του περιβαλλοντικού κόστους και οικονομικό όφελος για τους πολίτες. Με δημοτικές υποδομές ανακύκλωσης, που δε θα έχουν καμία σχέση με τα ΚΔΑΥ που γνωρίσαμε ως τώρα. Ένα μοντέλο που, ενώ περιγράφεται στο νέο Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων, στην πράξη υπονομεύεται πριν καν ισχύσει. Αφού λίγες μέρες πριν υπογράφηκε σύμβαση ΣΔΙΤ, για φαραωνικό εργοστάσιο σύμμεικτων στη Δυτική Μακεδονία, με μεγάλο ιδιωτικό όμιλο.  Πρόκειται για μια ενέργεια στον αντίποδα της λύσης που έχουμε ανάγκη προκειμένου να μην υπάρξουν νέοι «Ασπρόπυργοι».

Να επισημάνουμε, τέλος, τον κίνδυνο να εγκαταλειφθεί στην τύχη της η κατεστραμμένη εγκατάσταση του ΚΔΑΥ του Ασπροπύργου και τα μισοκαμένα επικίνδυνα υλικά που περιέχει. Η όποια προσπάθεια ελέγχου της πυρκαγιάς θα πρέπει να συνοδευτεί από την άμεση επεξεργασία και υλοποίηση σχεδίου ασφαλούς διαχείρισης των καταλοίπων, με καταλογισμό του κόστους στην ιδιοκτησία της συγκεκριμένης επιχείρησης. Ας μην επαναληφθεί, για μιαν ακόμη φορά, το φαινόμενο των «ορφανών» επικίνδυνων αποβλήτων, όπως αυτό με τα, εκ Γερμανίας, φορτία υδραργύρου, που έχουν εγκαταλειφθεί και πάλι στον Ασπρόπυργο.

15/6/2015

Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων
(ΠΡΩΣΥΝΑΤ)

Διαβάστε ακόμη:




Παρασκευή, 12 Ιουνίου 2015

Η παρέμβαση της ΠΡΩΣΥΝΑΤ στη διαβούλευση για το ΕΣΔΑ

ΑΡΧΙΚΕΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ

Το τελικό κείμενο του ΕΣΔΑ αποτελεί προϊόν επεξεργασίας του τελευταίου παραδοτέου (9ου) της μελέτης «Αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδιασμού Διαχείρισης Αποβλήτων», που παραδόθηκε τον Οκτώβρη του 2014. Το αρχικό σχέδιο είχε αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του υπουργείου (τώρα δεν εμφανίζεται) και σημαδεύονταν από δύο, κομβικής σημασίας, κατευθύνσεις, οι οποίες συμβάδιζαν με τις μέχρι τότε επιλογές. Αναφερόμαστε:
·         Στην υιοθέτηση της, νεοφιλελεύθερης «κοπής», επιλογής της ιδιωτικοποίησης μιας λειτουργίας με καθαρά δημόσιο χαρακτήρα. Η διαχείριση των αποβλήτων αντιμετωπίζονταν σαν μια κλασική οικονομική δραστηριότητα, απ’ όπου και απέρρεε η παραπομπή στη στρατηγική «Ευρώπη 2020», στις ΣΔΙΤ, στην «αξιοποίηση» ιδιωτικών κεφαλαίων και η συνεχής επίκληση της επιχειρηματικότητας.
·         Στη συντήρηση των ανεπαρκειών και των παραλείψεων της οδηγίας 2008/98/ΕΚ και του ν. 4042/2012. Με πιο χαρακτηριστικά στοιχεία τη συντήρηση μιας ορισμένης ερμηνείας της ιεράρχησης της διαχείρισης, την προτίμηση στη γενική έννοια της ανάκτησης, αντί της προδιαλογής υλικών, την ενθάρρυνση της μηχανικής επεξεργασίας σύμμεικτων και των πρακτικών ενεργειακής αξιοποίησης των αποβλήτων. Την ίδια στιγμή, που ακόμη και η ίδια η ΕΕ αναθεωρεί, προς το αυστηρότερο, την οδηγία  2008/98/ΕΚ.

Για τους λόγους αυτούς, το αρχικό σχέδιο έγινε αντικείμενο ισχυρής κριτικής, καθώς μεσολάβησε μια περίοδος άτυπης διαβούλευσης, που οδήγησε στη σημερινή μορφή του κειμένου. Σε αυτήν τη φάση, η ΠΡΩΣΥΝΑΤ κατέθεσε (6/4/2015), με δική της πρωτοβουλία, αναλυτικές παρατηρήσεις στα πιο βασικά ζητήματα του νέου σχεδιασμού. Με ικανοποίηση διαπιστώνουμε ότι μια σειρά κρίσιμων επιλογών έχουν συμπεριληφθεί και χαρακτηρίζουν το τελικό ΕΣΔΑ, που έχει τεθεί σε διαβούλευση. Επιγραμματικά, θα μπορούσαμε να αναφέρουμε:
·       Την αναφορά στην κατοχύρωση του δημόσιου χαρακτήρα της διαχείρισης στερεών αποβλήτων.
·       Την υιοθέτηση της αντίληψης της αποκεντρωμένης διαχείρισης, με έμφαση στην προδιαλογή των υλικών.
·       Την απόρριψη της λογικής της συγκεντρωτικής διαχείρισης των ΑΣΑ σε σύμμεικτη μορφή, με σκοπό την ενεργειακή αξιοποίηση - καύση.
·       Το «πάγωμα των έργων ΣΔΙΤ.
·       Την εισαγωγή της έννοιας των τοπικών σχεδίων διαχείρισης.
·       Την υιοθέτηση στόχων, που υπερβαίνουν τις προβλέψεις της οδηγίας 2008/98 και του ν. 4042/2012.
·       Την πρόβλεψη για τη ριζική αναθεώρηση του πλαισίου της ανακύκλωσης και των «συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης» (ΣΕΔ).

Παρόλα αυτά, παραμένει μια σειρά προβλημάτων, που θα μπορούσαμε να τα κατατάξουμε σε τρεις κατηγορίες:
·       σε αυτά που σχετίζονται με την πλημμελή αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης
·       σε αυτά που σχετίζονται με την έλλειψη τόλμης και σαφήνειας σε κάποιες από τις θετικές επιλογές και
·       σε αυτά που σχετίζονται με το (λάθος) πνεύμα του αρχικού κειμένου, που εξακολουθεί να υπάρχει σε μια σειρά ζητήματα, αφού όλες οι αλλαγές έγιναν με συγκεκριμένες, στοχευμένες παρεμβάσεις στο αρχικό «σώμα» του ΕΣΔΑ. 

Καταγράφουμε, ενδεικτικά, ορισμένα κομβικά ζητήματα:
I.   Ενώ επιλέγεται σαν κεντρική κατεύθυνση του ΕΣΔΑ η ήπια, αποκεντρωμένη διαχείριση των αποβλήτων, με έμφαση στην προδιαλογή και ανάκτηση υλικών, υπάρχει πληθώρα σημείων, που παραπέμπουν σε πρακτικές καύσης (ενεργειακής αξιοποίησης, κατ’ ευφημισμό) διαφόρων κατηγοριών αποβλήτων, συμπεριλαμβανομένων αστικών. Πρακτικές που παραπέμπουν σε συγκεντρωτική διαχείριση και υποβάθμιση της ανακύκλωσης.
II.   Ενώ επαναλαμβάνεται συχνά η πρόθεση της ριζικής αναθεώρησης του πλαισίου λειτουργίας της ανακύκλωσης και των «συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης» (ΣΕΔ), δεν φαίνεται να υπάρχει καμία επεξεργασία για το «διάδοχο» σύστημα και τα βασικά χαρακτηριστικά του.
III.   Ενώ γίνεται αναφορά στην κατοχύρωση του δημόσιου χαρακτήρα της διαχείρισης στερεών αποβλήτων, επικρατεί πλήρης σύγχυση ως προς τη δομή ή το φορέα οργάνωσης και συντονισμού των δράσεων διαχείρισης των αποβλήτων.

Στην παρέμβασή μας αυτή εστιάζουμε, ακριβώς, σε αυτές τις κατηγορίες προβλημάτων. Η αρίθμηση των παρατηρήσεων - προτάσεων που ακολουθούν είναι σε αντιστοιχία με την αρίθμηση των σημείων παρέμβασης στο κείμενο του ΕΣΔΑ, που επισυνάπτεται.