Δευτέρα, 26 Οκτωβρίου 2015

Καμπανάκι για την ανακύκλωση: ριζικές αλλαγές τώρα!

(ανεπτυγμένη μορφή άρθρου, που δημοσιεύτηκε στο TTP - thepressproject.gr)

Η διαχείριση των αποβλήτων στη χώρα μας ακόμη ψάχνει να βρει βηματισμό. Ένα νέο και φιλόδοξο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ) είναι έτοιμο, από τον Ιούνη και περιμένει τη νομική του θωράκιση και υλοποίηση. Το πλαίσιο πρέπει να συμπληρωθεί με τους περιφερειακούς σχεδιασμούς (ΠΕΣΔΑ), που πρέπει να αναθεωρηθούν τάχιστα και, για πρώτη φορά, με τα τοπικά σχέδια διαχείρισης (ΤΣΔ) των δήμων. Δεν είναι αντικείμενο αυτού του άρθρου τα πως και τα γιατί, απλά σημειώνουμε ότι όλη αυτή η διαδικασία γίνεται με αργό και βασανιστικό τρόπο. Μερικές φορές και με βήματα προς τα πίσω. Εντελώς ανεξήγητα, αφού η κατάσταση βρίσκεται σε οριακό σημείο, με κάποιες περιφέρειες και μεγάλες πόλεις τους βουτηγμένες στα σκουπίδια. Κάτι που κινδυνεύει να βιώσει και η περιφέρεια της Αττικής, αφού η Φυλή, το μεγάλο χωνευτήρι των σκουπιδιών της και, ταυτόχρονα, «πλυντήριο» της υποκρισίας μας, εξαντλείται.  

Σε αυτές τις συνθήκες, ο τομέας της ανακύκλωσης θα έπρεπε και θα μπορούσε να είναι το «φωτεινό» κομμάτι του συστήματος και ένα σημαντικό εργαλείο για ένα άλλο μοντέλο διαχείρισης των αποβλήτων, σε όφελος της κοινωνίας. Αποφορτίζοντας και μέρος της πίεσης που έχουν δημιουργήσει οι λαθεμένες επιλογές, οι καθυστερήσεις και η επιδίωξη μεγάλων οικονομικών ομίλων να «αλώσουν» όλες τις σχετικές δραστηριότητες. Αντί γι αυτό, έχει φτάσει (ο τομέας της ανακύκλωσης) στο σημείο να αποτελεί μέρος της όλης προβληματικής διαχείρισης. Η διαπίστωση αυτή φαίνεται ότι είναι γενικότερα αποδεκτή, παρά το ότι η κριτική δεν ασκείται πάντα από την ίδια σκοπιά και παρά το ότι οι προσδοκίες από τις αλλαγές, για τις οποίες όλοι μιλούν, δεν είναι ταυτόσημες.

Αλλαγές, αλλά προς ποια κατεύθυνση;

Οπότε και η κριτική πρέπει να συγκεκριμενοποιηθεί και η κατεύθυνση των επιθυμητών αλλαγών να αρχίσει να περιγράφεται. Από την υποχρέωση αυτή δεν εξαιρείται η συντεταγμένη πολιτεία και, ειδικότερα, η κυβέρνηση, το υπουργείο περιβάλλοντος και ενέργειας και οι αρμόδιες υπηρεσίες του. Καθώς, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, υπάρχει ένα συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο για τις αναγκαίες αλλαγές στον τομέα της ανακύκλωσης, ούτε και η απαραίτητη σαφήνεια στους προσανατολισμούς.

Σαν σημείο αναφοράς και συνεννόησης, πάντως, μπορούμε να έχουμε μερικές βασικές διαπιστώσεις και επιλογές του νέου εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων. Μας το επιτρέπει το γεγονός ότι αυτό το σχέδιο είναι, κυρίως, προϊόν των διεργασιών που έχουν συντελεστεί τα τελευταία χρόνια στα κινήματα και στην κοινωνία και, δευτερευόντως, προϊόν επεξεργασιών στο εσωτερικό των κομμάτων που κυβερνούν. Παραθέτουμε, αποσπασματικά, κάποια από αυτά τα σημεία:
·       Κατοχύρωση του δημόσιου χαρακτήρα της διαχείρισης στερεών αποβλήτων με στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας και του περιβάλλοντος, στο πλαίσιο μιας πολιτικής βιώσιμης ανάπτυξης προς όφελος του κοινωνικού συνόλου, με όρους αειφορίας.
·       Αναβάθμιση των δημόσιων και δημοτικών υπηρεσιών διαχείρισης αποβλήτων προς τους πολίτες και τους παραγωγούς αποβλήτων.
·       Ευαισθητοποίηση και ενθάρρυνση της ενεργού συμμετοχής των πολιτών μέσω εκτενούς διαβούλευσης και μέσω συμμετοχής στις δράσεις διαχείρισης μικρής κλίμακας και κοντά στην παραγωγή των αποβλήτων.
·       Ριζική αναθεώρηση της λειτουργίας των Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΕΔ) και επανασχεδιασμός τους, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων.
·       Επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου με στόχο την βελτιστοποίηση της λειτουργίας, τη διαφάνεια και τον έλεγχο των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης σε άλλα υλικά, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα (με αναβάθμιση του ΕΟΑΝ).
·       Τα έσοδα των ΣΕΔ αποτελούν δημόσιο πόρο και πρέπει να εξεταστεί ο έλεγχός τους μέσω κρατικού λογιστικού συστήματος για να αποτελέσουν επενδυτικό κονδύλι για την ανάπτυξη των συστημάτων της νέας διαχείρισης αποβλήτων.

Οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να υπηρετηθούν από το παλιό, φιλοεργολαβικό, συγκεντρωτικό μοντέλο, που είχε «ναυαρχίδα» τα φαραωνικά εργοστάσια επεξεργασίας σύμμεικτων, δηλαδή ανάκατων και χωρίς προδιαλογή, αποβλήτων.  Και επειδή στα ζητήματα αυτά τα κινήματα είναι μερικά βήματα πιο μπροστά από την πολιτεία, αξίζει να σημειώσουμε πως το εναλλακτικό μοντέλο διαχείρισης των αστικών αποβλήτων υπάρχει και έχει περιγραφεί με μεγάλη σαφήνεια. Συνηθίζουμε να το λέμε αποκεντρωμένη διαχείριση, με δημόσιο χαρακτήρα και έμφαση στην προδιαλογή των υλικών. Πυρήνας αυτού του μοντέλου διαχείρισης είναι οι δημοτικές ή διαδημοτικές υποδομές ανακύκλωσης και κομποστοποίησης προδιαλεγμένων υλικών (ανακυκλώσιμων και οργανικών), που αποτελούν και το μεγαλύτερο μέρος των αστικών αποβλήτων. Αυτές οι υποδομές μπορούν να υποκαταστήσουν το βασικό κορμό του υφιστάμενου συστήματος ανακύκλωσης. Όποιος/α από τους βασικούς εμπλεκόμενους καμώνεται πως δεν το ξέρει, απλά δε λέει την αλήθεια!

Οριστικοποίηση του ΠΕΣΔΑ Αττικής, με συγκροτημένο τρόπο

Παρέμβαση, με την οποία ζητείται να ολοκληρωθεί με συγκροτημένο τρόπο η αναθεώρηση του περιφερειακού σχεδιασμού διαχείρισης στερεών αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) της Αττικής, έκανε η ΠΡΩΣΥΝΑΤ, τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2015. Σχετική επιστολή στάλθηκε στην κ. Δούρου, περιφερειάρχη Αττικής και πρόεδρο του ΕΔΣΝΑ, στον πρόεδρο και στα μέλη του περιφερειακού συμβουλίου Αττικής, στον πρόεδρο και στα μέλη του ΔΣ της ΠΕΔ Αττικής, στα μέλη της ΕΕ και του ΔΣ του ΕΔΣΝΑ.

Στην παρέμβαση επισημαίνεται ότι η διαδικασία οριστικοποίησης του ΠΕΣΔΑ δεν πρέπει να παραπεμφθεί στις καλένδες, αλλά να γίνει μέσα σε σαφώς προσδιορισμένο χρονικό διάστημα και με συγκροτημένη διαδικασία, η οποία προτείνεται να περιλαμβάνει τα παρακάτω βήματα, με σκοπό να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2015, ώστε να αρχίσουν να ωριμάζουν οι αναγκαίες δημοτικές και περιφερειακές δράσεις - έργα και να δρομολογηθούν οι διαδικασίες της χρηματοδότησής τους: 
α) Ουσιαστική και σε βάθος αξιολόγηση του περιεχομένου των τοπικών σχεδίων διαχείρισης των δήμων.
β) Αναμόρφωση και συμπλήρωση του ατελούς ΠΕΣΔΑ, που ψηφίστηκε, ιδιαίτερα σε ότι αφορά στο αντικείμενο της δραστηριότητας των δήμων και στο σαφή προσδιορισμό των αναγκαίων περιφερειακών υποδομών.
γ) Εκπόνηση της ΣΜΠΕ του αναθεωρημένου ΠΕΣΔΑ.
δ) Έγκριση, σε νέα συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου, της τελικής μορφής του ΠΕΣΔΑ.
ε) Επανεξέταση και "διόρθωση" των τοπικών σχεδίων, από τους δήμους, ώστε να είναι συμβατά και να εναρμονίζονται με την τελική μορφή του ΠΕΣΔΑ.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της επιστολής


Αθήνα, 26.10.2015

Προς
      την κ. Δούρου, περιφερειάρχη Αττικής και πρόεδρο του ΕΔΣΝΑ
      τον πρόεδρο και τα μέλη του περιφερειακού συμβουλίου Αττικής
      τον πρόεδρο και τα μέλη του ΔΣ της ΠΕΔ Αττικής
      τα μέλη της ΕΕ και του ΔΣ του ΕΔΣΝΑ

Θέμα: ολοκλήρωση του νέου σχεδιασμού διαχείρισης στερεών αποβλήτων της περιφέρειας Αττικής

Σας είναι γνωστή η θέση της συλλογικότητάς μας για το περιεχόμενο του νέου ΠΕΣΔΑ Αττικής και για την ανάγκη μιας ριζικής αναδιαμόρφωσης του σχεδίου της αναθεώρησης, που τέθηκε σε διαβούλευση, με σκοπό να αποτελέσει ένα ουσιαστικό εργαλείο στα χέρια της περιφέρειας, των δήμων και των πολιτών της Αττικής στα επόμενα χρόνια. Η θέση αυτή δεν υιοθετήθηκε. Αντίθετα, επιλέχθηκε η έγκριση του σχεδίου της αναθεώρησης, με την αρχική του μορφή.

Παρ' όλα αυτά, θεωρούμε ότι είναι κοινός τόπος η ανάγκη για περαιτέρω επεξεργασία του νέου ΠΕΣΔΑ, προκειμένου να πάρει την οριστική του μορφή. Πιστεύουμε ότι αυτή η διαδικασία δεν πρέπει να παραπεμφθεί στις καλένδες, αλλά να γίνει μέσα σε σαφώς προσδιορισμένο χρονικό διάστημα και με συγκροτημένη διαδικασία, η οποία προτείνουμε να περιλαμβάνει τα παρακάτω βήματα: 
α) Ουσιαστική και σε βάθος αξιολόγηση του περιεχομένου των τοπικών σχεδίων διαχείρισης των δήμων.
β) Αναμόρφωση και συμπλήρωση του ατελούς ΠΕΣΔΑ, που ψηφίστηκε, ιδιαίτερα σε ότι αφορά στο αντικείμενο της δραστηριότητας των δήμων και στο σαφή προσδιορισμό των αναγκαίων περιφερειακών υποδομών.
γ) Εκπόνηση της ΣΜΠΕ του αναθεωρημένου ΠΕΣΔΑ.
δ) Έγκριση, σε νέα συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου, της τελικής μορφής του ΠΕΣΔΑ.
ε) Επανεξέταση και "διόρθωση" των τοπικών σχεδίων, από τους δήμους, ώστε να είναι συμβατά και να εναρμονίζονται με την τελική μορφή του ΠΕΣΔΑ.

Εκτιμούμε ότι αυτή η διαδικασία μπορεί και πρέπει να έχει ολοκληρωθεί μέχρι το τέλος του 2015, ώστε να αρχίσουν να ωριμάζουν οι αναγκαίες δημοτικές και περιφερειακές δράσεις - έργα και να δρομολογηθούν οι διαδικασίες της χρηματοδότησής τους.

Με εκτίμηση
  

Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ)


Πέμπτη, 22 Οκτωβρίου 2015

Κάτι σάπιο υπάρχει στο … βασίλειο της ανακύκλωσης

(αναδημοσίευση από presspublica.gr)

Αν και θα περίμενε κανείς το αντίθετο, ο τομέας της ανακύκλωσης παρουσιάζει παρόμοια σημάδια κρίσης, με αυτά που χαρακτηρίζουν το σύνολο της διαχείρισης των αποβλήτων. Την αλήθεια αυτή έχουν αναγνωρίσει και οι συντάκτες του νέου εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ), στο οποίο, μεταξύ πολλών άλλων, αναφέρεται ότι επιδιώκεται:

«Ριζική αναθεώρηση της λειτουργίας των Συστημάτων Εναλλακτικής Διαχείρισης (ΣΕΔ) και επανασχεδιασμός τους, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων. Επανεξέταση του θεσμικού πλαισίου με στόχο την βελτιστοποίηση της λειτουργίας, τη διαφάνεια και τον έλεγχο των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης σε άλλα υλικά, στο πλαίσιο ενιαίου κεντρικού συντονιστικού φορέα (με αναβάθμιση του ΕΟΑΝ). Τα έσοδα των ΣΕΔ αποτελούν δημόσιο πόρο και πρέπει να εξεταστεί ο έλεγχός τους μέσω κρατικού λογιστικού συστήματος για να αποτελέσουν επενδυτικό κονδύλι για την ανάπτυξη των συστημάτων της νέας διαχείρισης αποβλήτων».

Η κρίση για την οποία έγινε λόγος στην αρχή εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους. Άλλοτε με πρακτικές πλήρους αδιαφάνειας και απόκρυψης βασικών πτυχών των δραστηριοτήτων του συστήματος, όπως καταγγέλλει με πρόσφατη ανακοίνωσή της και η Πρωτοβουλία συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ). Άλλοτε με μη τήρηση των κανόνων λειτουργίας και με παραβατικές συμπεριφορές τμημάτων του συστήματος.

Κυρίως, όμως, εκδηλώνεται με την παρωχημένη δομή που χαρακτηρίζει το σύστημα της ανακύκλωσης και στο λάθος χαρακτήρα και στον προσανατολισμό του. Αφού πρόκειται για ένα σύστημα που έχει στο επίκεντρό του τους παραγωγούς και διαχειριστές των ανακυκλώσιμων προϊόντων - υλικών, αντί να έχει τον καταναλωτή - χρήστη και τις θεσμικές και μη εκπροσωπήσεις του (συλλογικότητες, φορείς, τοπική αυτοδιοίκηση). Για αυτό και πρόκειται για ένα καθολικά ιδιωτικοποιημένο σύστημα, του οποίου δίνουμε επιγραμματικά κάποια χαρακτηριστικά:
·         Η λειτουργία της ανακύκλωσης, στο μεγαλύτερο και πιο ουσιαστικό της μέρος, έχει ανατεθεί σε ιδιωτικές εταιρείες, τα λεγόμενα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης - ΣΕΔ.
·         Κατά κανόνα, συγκροτούνται με μορφή ανώνυμων εταιρειών (ΑΕ), με μετόχους τους ίδιους τους βασικούς παραγωγούς ή διαχειριστές των συγκεκριμένων κατηγοριών ανακυκλώσιμων αποβλήτων.
·         Στις εταιρείες αυτές η πολιτεία έχει εναποθέσει την αποκλειστική ευθύνη της διαχείρισης των οικονομικών εισφορών, που εισρέουν στα συστήματα. Ο ίδιος ο Ελληνικός οργανισμός ανακύκλωσης - ΕΟΑΝ έχει αναγνωρίσει πως υφίσταται τεράστιο πρόβλημα διαφυγής εισφορών.
·         Τα επιχειρησιακά σχέδια όλων των ΣΕΔ, που ανάμεσα στα άλλα περιγράφουν τον τρόπο λειτουργίας και τις υποχρεώσεις τους, παραμένουν επτασφράγιστο μυστικό.
·         Υπάρχουν τεράστια κενά, τουλάχιστον στις επίσημες εκθέσεις των ΣΕΔ, για το αν και πως τεκμηριώνεται η εκπλήρωση ή μη των στόχων, που έχει θέσει η πολιτεία για κάθε επιμέρους κατηγορία ανακυκλώσιμων υλικών.
·         Κάποια από τα συστήματα - ΣΕΔ έχουν κατηγορηθεί για παραβίαση των κανόνων λειτουργίας τους και σε κάποια από αυτά έχει ανακληθεί η άδεια λειτουργίας τους.
·         Τεράστιο πρόβλημα παρουσιάζεται στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών. Το ένα από τα δύο βασικά ΣΕΔ (ΑΝΤΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΑΕ) βρίσκεται σε χρόνια δικαστική διαμάχη με τον ΕΟΑΝ, με την άδεια λειτουργίας του πότε να ανακαλείται και πότε επιστρέφεται.
·         Το άλλο και μεγαλύτερο, «ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ» ΤΗΣ ΕΕΑΑ ΑΕ, έχει αποδειχθεί διάτρητο στη λειτουργία και αδιαφανές στη δημοσιοποίηση στοιχείων.
·         Κάποια από τα ΚΔΑΥ, ιδιαίτερα της Αττικής, έχουν κατηγορηθεί ότι εμπλέκονται σε παράνομη διακίνηση σύμμεικτων απορριμμάτων, για παράδειγμα από νησιά του Αιγαίου ή από την Πελοπόννησο, με το μανδύα των ανακυκλώσιμων, όπως αυτό που κάηκε πρόσφατα και στο οποίο διαπιστώθηκε μια ανεξέλεγκτη συγκέντρωση τοξικών υλικών.  
·         Ο ΕΟΑΝ, που υποτίθεται ότι είναι ο δημόσιος φορέας ο επιφορτισμένος με την εποπτεία του συστήματος ανακύκλωσης, αδυνατεί να ελέγξει ουσιαστικά ή να επιβάλλει τους προβλεπόμενους κανόνες λειτουργίας. Για χρόνια υποστελεχωμένος, τους τελευταίους μήνες και χωρίς διοίκηση, γίνεται πολλές φορές συνένοχος της πλημμελούς λειτουργίας των ΣΕΔ.
·         Ειδικότερα στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών συναινεί πλήρως στην προσπάθεια διατήρησης του υφιστάμενου καθεστώτος του μπλε κάδου και των ΚΔΑΥ της ΕΕΑΑ ΑΕ. Παρά το γεγονός ότι αποτελεί υποχρέωση της χώρας, κατοχυρωμένη και στο ν. 4042/2012 και στο νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων - ΕΣΔΑ, η προδιαλογή σε ξεχωριστά ρεύματα των συσκευασιών.
·         Το υπουργείο περιβάλλοντος, μέσω του επίσης υποστελεχωμένου τμήματος εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων, παρακολουθεί σε ρόλο θεατή και, προς το παρόν τουλάχιστον, δε φαίνεται να έχει αποφασίσει να κάνει πράξη τις αλλαγές που έφερε το νέο ΕΣΔΑ.

Ελπίζουμε ότι το υπουργείο περιβάλλοντος και ενέργειας ενστερνίζεται το πνεύμα του νέου εθνικού σχεδίου και ότι θα υλοποιήσει χωρίς καθυστερήσεις τη ριζική αναμόρφωση του τομέα της ανακύκλωσης, όπως προβλέπεται σε αυτό. Περιμένουμε, επίσης, από τους φορείς της αυτοδιοίκησης να πάρουν εκείνες τις πρωτοβουλίες, που θα ακυρώνουν, στην πράξη, τη λογική και την κυριαρχία των ιδιωτικοποιημένων «συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης».


22.10.2015
Τ.Κ.

Παρασκευή, 16 Οκτωβρίου 2015

Αρκετά πια με τον εμπαιγμό και τη συγκάλυψη στα ζητήματα της ανακύκλωσης

Για δεύτερη συνεχόμενη φορά, η προσπάθεια της Πρωτοβουλίας συνεννόησης για τη διαχείριση των απορριμμάτων (ΠΡΩΣΥΝΑΤ) να φωτίσει -και να φωτιστεί σε- θέματα, που σχετίζονται με το «κύκλωμα» της ανακύκλωσης, προσέκρουσε σε έναν αδιαπέραστο τοίχο. Ο τοίχος, στην προκειμένη περίπτωση, ήταν ο ΕΟΑΝ (Ελληνικός οργανισμός ανακύκλωσης), ο αρμόδιος δημόσιος φορέας που εποπτεύει την ανακύκλωση και το σημαντικότερο, ίσως, «σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης - ΣΕΔ» της ΕΕΑΑ ΑΕ, που κυριαρχεί στον τομέα της ανακύκλωσης συσκευασιών, με προμετωπίδα τον μπλε κάδο. Οπότε, για μια ακόμη φορά, τίθενται αβίαστα τα ερωτήματα: ποιος ωφελείται από τη συνέχιση της αδιαφανούς λειτουργίας της ανακύκλωσης στη χώρα μας και αν υπάρχει κάτι που πρέπει να συγκαλυφθεί;

Ανοίγουμε μια παρένθεση για να σημειώσουμε, ότι η ΕΕΑΑ ΑΕ είναι μία μόνο από τις αρκετές ιδιωτικές εταιρείες, που δραστηριοποιούνται στην ανακύκλωση πληθώρας υλικών (συσκευασίες, ελαστικά, ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, συσσωρευτές κλπ.) και στις οποίες η πολιτεία έχει εναποθέσει την κύρια ευθύνη των σχετικών δραστηριοτήτων, αλλά και την αποκλειστική ευθύνη της διαχείρισης των οικονομικών εισφορών, που εισρέουν στα συστήματα. Κατά κανόνα, συγκροτούνται με μορφή ανώνυμων εταιρειών (ΑΕ), με μετόχους τους ίδιους τους βασικούς παραγωγούς ή διαχειριστές των συγκεκριμένων κατηγοριών ανακυκλώσιμων αποβλήτων. Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς/μία τη βασική αντίφαση, ο έλεγχος της εκπλήρωσης των υποχρεώσεων -κυρίως, των οικονομικών- των παραγωγών και των διαχειριστών να έχει ανατεθεί σε εταιρείες με βασικούς μετόχους τους ίδιους. Ο ίδιος ο ΕΟΑΝ έχει αναγνωρίσει πως υφίσταται τεράστιο πρόβλημα διαφυγής εισφορών. Με αυτό το δεδομένο είναι, επίσης, εξηγήσιμη η αλλεργία σε κάθε μορφή δημοσιοποίησης του τρόπου με τον οποίο οι εταιρείες αυτές διαχειρίζονται τις εισφορές που εισπράττουν και οι οποίες αποτελούν, στην ουσία, δημόσιο πόρο προορισμένο να ενισχύσει περαιτέρω τις δράσεις της ανακύκλωσης. Επιπλέον, ο ΕΟΑΝ αδυνατεί να ελέγξει ουσιαστικά ή να επιβάλλει τους προβλεπόμενους κανόνες λειτουργίας, έστω αυτούς τους ανεπαρκείς, στα διάφορα συστήματα. Κλείνει η παρένθεση.

Η πρώτη φορά

Η πρώτη φορά ήταν το 2013, όταν η ΠΡΩΣΥΝΑΤ και η κίνηση πολιτών ECOELEUSIS έφεραν στην επιφάνεια τη σκανδαλώδη διακίνηση σύμμεικτων αποβλήτων της Μυκόνου στην Αττική, με το μανδύα των ανακυκλώσιμων. Χρησιμοποιώντας σαν ενδιάμεσο σταθμό και «πλυντήριο» κέντρο διαλογής ανακυκλώσιμων υλικών (ΚΔΑΥ) στον Ασπρόπυργο, που συνεργάζεται με την ΕΕΑΑ ΑΕ και υποδέχεται το περιεχόμενο του μπλε κάδου. Πρόκειται για το γνωστό ΚΔΑΥ, που κάηκε ολοσχερώς το φετινό καλοκαίρι, δίνοντας την ευκαιρία στους πάντες να συνειδητοποιήσουν ότι διακινούσε, εκτός από σύμμεικτα απορρίμματα και επικίνδυνα βιομηχανικά απόβλητα!

Ακολούθησαν έλεγχοι των επιθεωρητών περιβάλλοντος, το πόρισμα των οποίων, δύο χρόνια μετά, δεν έχει εκδοθεί. Η εισαγγελία περιβάλλοντος, στην οποία καταγγέλθηκε το περιστατικό, δεν κάνει το παραμικρό, προτού της παραδοθεί το πόρισμα των επιθεωρητών περιβάλλοντος. Ο αρμόδιος φορέας διαχείρισης των αποβλήτων της Αττικής ΕΔΣΝΑ, που υποδέχεται τα «υπολείμματα» των ΚΔΑΥ χρεώνοντάς τα στους δήμους της Αττικής, θεώρησε ότι η υπόθεση δεν τον αφορά και δεν ασχολήθηκε. Η ΕΕΑΑ ΑΕ και ο ΕΟΑΝ, αντί να απαντήσουν στα κρίσιμα ερωτήματα που τους τέθηκαν, προσπάθησαν να υπεκφύγουν ζητώντας συναντήσεις με την ΠΡΩΣΥΝΑΤ και την ECOELEUSIS. Οι συναντήσεις έγιναν, απαντήσεις δε δόθηκαν, τα ερωτήματα ξανατέθηκαν γραπτά και εξακολουθούν να παραμένουν αναπάντητα μέχρι σήμερα.

Το δις εξαμαρτείν

Η προσπάθεια επαναλήφθηκε από την ΠΡΩΣΥΝΑΤ, στις 9.7.2015, με αποδέκτες και πάλι τον ΕΟΑΝ και την ΕΕΑΑ ΑΕ. Αυτήν τη φορά, στο επίκεντρο ήταν η διερεύνηση των επιδόσεων στον τομέα της ανακύκλωσης, η εκπλήρωση ή μη των εθνικών στόχων και η οικονομική πτυχή της υπόθεσης. Αφορμή ήταν η έγκριση του νέου εθνικού σχεδιασμού, καθώς και η εκπόνηση των νέων περιφερειακών σχεδιασμών (ΠΕΣΔΑ) και, για πρώτη φορά, η εκπόνηση τοπικών σχεδίων διαχείρισης αποβλήτων από τους δήμους.

Παρασκευή, 9 Οκτωβρίου 2015

Ποιοι/ές δε θέλουν δεσμευτικό ΠΕΣΔΑ στην Αττική και γιατί;

Στη συνεδρίαση του περιφερειακού συμβουλίου Αττικής, την Πέμπτη 8/10/2015, υπερψηφίστηκε το σχέδιο της αναθεώρησης του ΠΕΣΔΑ από την πλειοψηφούσα παράταξη «Δύναμη ζωής», από την παράταξη του κ. Κουμουτσάκου και κάποια μικρότερα περιφερειακά σχήματα. Η παράταξη του κ. Σγουρού ψήφισε λευκό. Καταψήφισαν η «Λαϊκή συσπείρωση», η «Αντικαπιταλιστική ανατροπή στην Αττική», η «Ελληνική αυγή» και οι περιφερειακοί σύμβουλοι Νικολιδάκη, Βασιλάκη και Μαντάς, που διαφοροποιήθηκαν από τη στάση της παράταξης «Δύναμη ζωής».

Η έντονη κριτική που ασκήθηκε στο στάδιο της διαβούλευσης, οι παρεμβάσεις των κινηματικών πρωτοβουλιών στην ίδια τη συνεδρίαση, αλλά και οι ουσιαστικές παρατηρήσεις για τις σοβαρές παραλείψεις του σχεδίου της αναθεώρησης από τις αρμόδιες υπηρεσίες της περιφέρειας (περιβάλλοντος και χωρικού σχεδιασμού), του υπουργείου εσωτερικών και του υπουργείου ενέργειας και περιβάλλοντος έπεσαν στο κενό.

Ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η εισηγητική παρέμβαση της κ. Δούρου, η οποία αξίζει να διαβαστεί, αφού αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αντιστροφής της πραγματικότητας. Η κ. Δούρου περιέγραψε μια εικονική πραγματικότητα και όχι το εξόχως προβληματικό σχέδιο αναθεώρησης, που όλοι μας διαβάσαμε. Προκειμένου να καλύψει τις ανεπάρκειες του σχεδίου αναθεώρησης, προχώρησε σε μια ωραιοποίηση της διαδικασίας εκπόνησης τοπικών σχεδίων διαχείρισης από τους δήμους, που, ωστόσο, βρίσκεται ακόμη σε εμβρυακό επίπεδο και ταλανίζεται από την απάθεια και την αδιαφορία σημαντικού μέρους αυτοδιοικητικών.

Με διασφαλισμένη την υποστήριξη ή την ανοχή στο σχέδιο της αναθεώρησης των παρατάξεων της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, η κ. Δούρου επέλεξε να επιτεθεί σε όσους άσκησαν κριτική από τη σκοπιά της υπεράσπισης του μοντέλου της αποκεντρωμένης διαχείρισης, φωτογραφίζοντας σε πολλές περιπτώσεις την ΠΡΩΣΥΝΑΤ και κάνοντας το άσπρο μαύρο:
·       «Βάφτισε» αποκεντρωμένη διαχείριση, με υποδομές μικρής κλίμακας, το κραυγαλέα συγκεντρωτικό μοντέλο του σχεδίου αναθεώρησης.
·       Ένοιωσε έκπληξη επειδή «Πολύς λόγος γίνεται περί δήθεν «ασάφειας» και «αοριστίας» του Σχεδιασμού, επειδή δεν προχωρά σε συγκεκριμένη χωροθέτηση των εγκαταστάσεων επεξεργασίας απορριμμάτων».
·       Αυτό, όμως, δεν την εμπόδισε αμέσως μετά να δικαιολογήσει τη «δήθεν ασάφεια» επικαλούμενη τη μη ολοκλήρωση των τοπικών σχεδίων διαχείρισης και λίγο παρακάτω να πει «Θα ακολουθήσει η εξειδίκευση των προβλέψεων που αφορούν στις Εγκαταστάσεις Επεξεργασίας σύμμεικτων ΑΣΑ, ως προς τον αριθμό, τη δυναμικότητα και τη χωροθέτηση των νέων Μονάδων.  Παράλληλα, θα πρέπει να υπάρξει πρόνοια προκειμένου να αποσαφηνιστεί το θεσμικό – πολεοδομικό πλαίσιο για την υλοποίηση των Πράσινων Σημείων και των άλλων εγκαταστάσεων που προβλέπει ο ΠΕΣΔΑ».
·       Εκτός κειμένου, χρησιμοποίησε το επιχείρημα ότι χρειάζεται διαβούλευση με τις τοπικές κοινωνίες, προτού γίνει αναφορά στις συγκεκριμένες χωροθετήσεις (!). Θυμίζουμε στην κ. Δούρου πως μόλις τον Απρίλη του 2015 ξεκίνησε τις διαδικασίες για την εκπόνηση τοπικών σχεδίων διαχείρισης και για την αναθεώρηση του ΠΕΣΔΑ, παρότι είχε στα χέρια της συγκεκριμένες προτάσεις της ΠΡΩΣΥΝΑΤ και για τα δύο ζητήματα από το Νοέμβρη του 2014.
·       Μας καταλόγισε ότι επιδιώκουμε «Αναίρεση της αποκεντρωμένης διαχείρισης, για την οποία κάποιοι υποτίθεται ότι κόπτονται σε τέτοιο μάλιστα βαθμό που ζητούν την… απόσυρση του ΠΕΣΔΑ!». Ισχυρίστηκε, ακόμη, πως «Κάθε άλλη άποψη που δεν θέλει να προχωρήσει η σημερινή διαδικασία, θέλει στην ουσία ανοικτή τη Φυλή ως το 2050».
·       Ισχυρίστηκε, χωρίς επιτυχία, ότι δε χρειάζεται στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση, παρά τις διαδοχικές ρητές επισημάνσεις του υπουργείου εσωτερικών.
·         Δημιούργησε ερωτηματικά ως προς τον οριστικό χαρακτήρα και τη δεσμευτικότητα του ΠΕΣΔΑ, μιλώντας για «Μια διαδικασία που περιλαμβάνει σειρά φάσεων και ενεργειών εξειδίκευσης του ΠΕΣΔΑ, μέσα από πλήθος αλληλένδετων δράσεων όπου εμπλέκονται, πέραν του ΕΔΣΝΑ, και άλλοι φορείς. Βρισκόμαστε, δηλαδή, στην πρώτη φάση μίας σύνθετης, πολυεπίπεδης διαδικασίας, κατά την οποία, μετά από τη σημερινή διαδικασία λήψης απόφασης από το Περιφερειακό Συμβούλιο, τα Τοπικά Σχέδια, αφού αξιολογηθούν, θα ενταχθούν οριστικά στο Σχεδιασμό».

Επιβεβαιώθηκε η εκτίμηση της ΠΡΩΣΥΝΑΤ πως πρόκειται για «μη σχέδιο» και, ταυτόχρονα παραμένει αναπάντητο το ερώτημα αν, πότε και με ποιες διαδικασίες θα αποκτήσει την οριστική του μορφή ο ΠΕΣΔΑ.

Δυστυχώς, η πλειοψηφία του περιφερειακού συμβουλίου επέλεξε συνειδητά την επικύρωση ενός μη δεσμευτικού περιφερειακού σχεδιασμού, που σε συνθήκες έντονης μνημονιακής πίεσης είναι απολύτως σαφές ποια πλευρά θα ευνοήσει. Συνεπώς, θα πρέπει με πολιτικούς όρους να απαντηθεί το ερώτημα: ποιοι/ες και γιατί δε θέλουν δεσμευτικό σχεδιασμό;

Η ΠΡΩΣΥΝΑΤ στην ολιγόλεπτη παρέμβασή της και στο κείμενο που μοιράστηκε επανέλαβε τα βασικά σημεία των ενστάσεών της και των προτάσεων για την αναδιαμόρφωση του σχεδίου αναθεώρησης. Κατέθεσε πρόταση για μη λήψη απόφασης, για αναδιαμόρφωση του σχεδίου της αναθεώρησης και επανακατάθεσή του σε επόμενο περιφερειακό συμβούλιο. Η πρόταση δεν τέθηκε καν σε ψηφοφορία. Στην παρέμβαση της ΠΡΩΣΥΝΑΤ έγινε ιδιαίτερη αναφορά στο ρόλο που θα έχουν να παίξουν στο προσεχές μέλλον τα κινήματα των πολιτών, υπογράμμισε την ανάγκη της συναντίληψης σε βασικά ζητήματα και άσκησε κριτική σε μια σειρά λαθεμένες, κατά τη γνώμη της, προσεγγίσεις που τείνουν να υποβαθμίσουν τη σημασία του νέου εθνικού σχεδίου διαχείρισης αποβλήτων, αλλά και το ρόλο των τοπικών σχεδίων διαχείρισης.

Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της παρέμβασης της ΠΡΩΣΥΝΑΤ, καθώς και οι τέσσερις γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων υπηρεσιών.