Κυριακή, 29 Νοεμβρίου 2015

Αυτόκλητοι «πλασιέ» της καύσης και οι αθλιότητές τους

Τα τοπικά σχέδια διαχείρισης αποβλήτων (ΤΣΔΑ) ήταν και είναι μια κινηματική απαίτηση, που υιοθετήθηκε από το νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων (ΕΣΔΑ). Οι δήμοι, υποχρεωτικά πλέον, έχουν αρχίσει να τα εκπονούν και σιγά-σιγά και πολύ δειλά τα υλοποιούν.

Στην πράξη αποδεικνύεται μια σύνθετη, επίπονη και αντιφατική διαδικασία. Πολλοί δήμοι και οι υπηρεσίες τους είναι παντελώς ανυποψίαστοι για λογικές αποκεντρωμένης διαχείρισης, με έμφαση στην προδιαλογή των υλικών, μέσω δημοτικών υποδομών. Οπότε, η απαίτηση για ΤΣΔ τους ήρθε «ουρανοκατέβατη» και προσπαθούν να προσαρμοστούν. Άλλοι κωλυσιεργούν συνειδητά, οδηγούμενοι από τις δικές τους «ευκολίες» και προκαταλήψεις και σε πολλές περιπτώσεις πιεζόμενοι από ομάδες «ανησυχούντων» πολιτών -συμπεριλαμβανομένων και αριστερών και οικολόγων- που χαρακτηρίζουν χωματερές ακόμη και ήπιες δημοτικές υποδομές ανακύκλωσης και κομποστοποίησης. Άλλοι, τέλος, με καθαρά πολιτικά και ιδεολογικά κριτήρια αντιδρούν, υποστηρίζοντας πολιτικές συγκεντρωτικής, ιδιωτικοποιημένης διαχείρισης. Καλή ώρα, ο δήμαρχος Θεσσαλονίκης, κάποιοι δήμαρχοι του Πειραιά κ.ά.. Για την αντιφατικότητα της διαδικασίας, ας σημειώσουμε ότι κάποιοι δήμοι, ενώ έχουν επιλέξει κάποιες δράσεις αποκεντρωμένης, ήπιας διαχείρισης δε διστάζουν να ανοίξουν την πόρτα στους εργολάβους, ακόμη και γι αυτές (π.χ. δήμοι Ελευσίνας και Ηλιούπολης).

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον και μιλώντας για την περιφέρεια Αττικής, με τους εξήντα, περίπου, δήμους -πλην των νησιωτικών- ελάχιστοι έχουν εκπονήσει τοπικά σχέδια με ουσιαστικό περιεχόμενο. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία προσανατολίζονται μεν σε δράσεις προδιαλογής υλικών, αλλά σπάνια προβλέπουν δημοτικές υποδομές ανακύκλωσης και κομποστοποίησης, που θα υποδέχονται και θα αξιοποιούν τα χρήσιμα υλικά. Αντίθετα, συντηρώντας και επεκτείνοντας τους σταθμούς μεταφόρτωσης (ΣΜΑ), σχεδιάζουν να εξακολουθούν να οδηγούν το σύνολο, σχεδόν, των αποβλήτων τους είτε στα κέντρα διαλογής της περίφημης ΕΕΑΑ και των άλλων συστημάτων, είτε στις κεντρικές εγκαταστάσεις της Φυλής για πολλά χρόνια ακόμη. Και, φυσικά, τσιμουδιά για τα υπολειμματικά σύμμεικτα και τους χώρους ταφής. Η Φυλή να ’ναι καλά -και γι αυτές τις δουλειές-, άντε και μια μελλοντική «Φυλή». Λίγοι δήμοι ξεφεύγουν από την «πεπατημένη» και ανάμεσά τους οι δήμοι Φιλαδέλφειας-Χαλκηδόνας, Μεταμόρφωσης, Ηρακλείου και Ν. Ιωνίας, που εκπόνησαν κοινό ΤΣΔ, ίσως το πιο προωθημένο απ’ όλα. Στο ΤΣΔ σχεδιάζεται πλήρες δίκτυο υποδομών ανακύκλωσης και κομποστοποίησης, διαδημοτικής υποδομής επεξεργασίας υπολειμματικών σύμμεικτων εκτός Φυλής και νέων χώρων υγειονομικής ταφής των υπολειμμάτων.

Το θέμα μας, όμως, δεν είναι τα ΤΣΔ. Είναι η τεράστια έκπληξη που νιώσαμε, συνειδητοποιώντας ότι πρόσωπα με αναφορά των δραστηριοτήτων τους τη Φυλή, απ’ όλα τα ΤΣΔ της Αττικής διάλεξαν να κριτικάρουν δημόσια αυτό των τεσσάρων δήμων. Συνδυάζοντάς την «κριτική» τους με μια απροκάλυπτη και αήθη επίθεση και σε συγκεκριμένο πρόσωπο, υπεράνω κάθε υποψίας και λειτουργώντας σαν «πλασιέ» της εξαγωγής στο εξωτερικό των σκουπιδιών, με σκοπό την καύση.

Τετάρτη, 25 Νοεμβρίου 2015

Πλάνο ολικής επαναφοράς της συγκεντρωτικής διαχείρισης και των ΣΔΙΤ

αναρτήθηκε στο efsyn.gr

Το τελευταίο διάστημα, όλο και πληθαίνουν οι πληροφορίες και τα σημάδια για το ότι βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη μια επιχείρηση ολικής επαναφοράς του μοντέλου της συγκεντρωτικής διαχείρισης των απορριμμάτων και των συμπράξεων δημόσιου - ιδιωτικού τομέα, που είναι περισσότερο γνωστές σαν ΣΔΙΤ. Τι είναι, όμως, το μοντέλο της συγκεντρωτικής διαχείρισης και τι το αμφισβήτησε, για να μιλάμε για «πλάνο ολικής επαναφοράς» του; Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Στη δεκαετία του ’90 ανάγονται οι πρώτες προσπάθειες να μπει σε μια ορθολογική βάση η διαχείριση των απορριμμάτων στη χώρα μας, που ήταν -και, δυστυχώς, εξακολουθεί να είναι- σε τριτοκοσμική κατάσταση. Καταρτίστηκε πλαίσιο για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων (1996 - 1997) και το 1997 είχαμε τον πρώτο εθνικό σχεδιασμό. Η διαχείριση των απορριμμάτων πήρε πιο συγκεκριμένα χαρακτηριστικά την επόμενη δεκαετία, τότε που άρχισαν να εγκρίνονται τα περιφερειακά σχέδια διαχείρισης στερεών αποβλήτων, τα λεγόμενα ΠΕΣΔΑ. Αυτό που προδιέγραφαν ήταν ένα μοντέλο, που έδινε μικρή σημασία στην προδιαλογή και στην ανακύκλωση των υλικών, εστιάζοντας σε μεγάλες εγκαταστάσεις επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων και καύσης, χωρίς το τελευταίο να ομολογείται ανοιχτά. Έτσι, σε όλες τις περιφέρειες της ηπειρωτικής χώρας δρομολογήθηκε η κατασκευή μιας ή δύο τέτοιων κεντρικών μονάδων και σε λίγες περιπτώσεις τριών (Πελοπόννησος, Θεσσαλία) ή περισσοτέρων (Αττική, Κ. Μακεδονία).

Το άλλο χαρακτηριστικό του σχεδιασμού ήταν η διευκόλυνση της ιδιωτικοποίησης υποδομών και υπηρεσιών στον τομέα της διαχείρισης. Αφορούσε, κυρίως, τους διαγωνισμούς, μέσω ΣΔΙΤ, για την κατασκευή των κεντρικών μονάδων επεξεργασίας, με τεράστια χρηματοδότηση της κατασκευής τους από το δημόσιο (40-60%) και παραχώρηση στους ιδιώτες της λειτουργίας τους για 25-27 χρόνια. Εννοείται έναντι υψηλού τιμήματος. Το συγκεκριμένο μοντέλο ήταν ένα ισχυρό εργαλείο, που «έσπρωχνε» προς αυτήν την κατεύθυνση. Όχι, όμως, το μόνο. Υπήρχε, πρωτίστως, η πολιτική βούληση των κυβερνήσεων των τελευταίων δύο δεκαετιών, στην οποία ήρθαν να προστεθούν και οι ισχυρές πιέσεις της τρόικας τα τελευταία χρόνια. Ποιος δε θυμάται το «αλισβερίσι» του κ. Φούχτελ με τους αυτοδιοικητικούς όλης της επικράτειας ή τα περίφημα συνέδρια της ελληνογερμανικής συνεργασίας; Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής ήταν η ιδιωτικοποίηση ή η προσπάθεια για ιδιωτικοποίηση και άλλων τομέων της διαχείρισης των απορριμμάτων, πλην των μεγάλων εργοστασίων, ακόμη και της περισυλλογής των απορριμμάτων.

Κρίσιμη καμπή η συνολική αμφισβήτηση του μοντέλου

Η προσπάθεια υλοποίησης αυτών των πολιτικών δεν ήταν ανέφελη, γι αυτό και δεν ευοδώθηκε πλήρως, ως τώρα. Υπήρξαν σοβαρές αντιδράσεις και αντιστάσεις, μόνο που ήταν ατελείς και αποσπασματικές. Τα θέματα της ιδιωτικοποίησης και των ΣΔΙΤ τα «σήκωσαν» κυρίως οι εργαζόμενοι στην αυτοδιοίκηση, που δικαιολογημένα ανησυχούν για τις θέσεις εργασίας. Σπανίως, όμως, συνδυάζοντας αυτά τα ζητήματα με το ίδιο το μοντέλο της συγκεντρωτικής διαχείρισης, κάτι που εξακολουθεί να ισχύει και σήμερα, σε μεγάλο βαθμό. Τοπικές αντιστάσεις, κάποιες εκ των οποίων είχαν μεγάλες διαστάσεις (Φυλή το 2005, Λευκίμμη το 2008, Κερατέα το 2010-2011), αναπτύχθηκαν στη βάση της αντίθεσης σε συγκεκριμένες χωροθετήσεις του σχεδιασμού και όχι στον πυρήνα του σχεδιασμού, που είναι η συγκεντρωτική, φιλοεργολαβική, αντιπεριβαλλοντική και φορομπηχτική λογική του.

Κυριακή, 15 Νοεμβρίου 2015

Από την πίσω πόρτα, οι εργολάβοι στους δήμους

αναδημοσίευση από το presspublica.gr

Είναι κάμποσα χρόνια τώρα, που δεν υπάρχει συζήτηση, διαβούλευση ή αντιπαράθεση για το ζήτημα της διαχείρισης των αποβλήτων χωρίς αναφορά στο θέμα του δημόσιου ή μη χαρακτήρα της. Ιδεοληπτική εμμονή η υπεράσπισή της, λένε κάποιοι. Επιπόλαιος και «πιασάρικος» ισχυρισμός θα αντιτείνω. Αρκεί να σκεφτούμε ότι πρόκειται για μια δραστηριότητα με καθολικό χαρακτήρα -αφορά τους πάντες- αναπόσπαστο κομμάτι των σύγχρονων κοινωνιών. Που και γι αυτό το λόγο παρουσιάζει μια συνθετότητα και μεγάλους περιβαλλοντικούς κινδύνους. Είναι εύλογη, λοιπόν, η απαίτηση να ασκείται αδιάλειπτα, σε όλους τους τομείς και όχι μόνο εκεί που υπάρχει κέρδος, με ασφάλεια, με οικονομικότητα και σε περιβάλλον που ενθαρρύνει την κοινωνική συμμετοχή. Αυτούς τους όρους και τις προϋποθέσεις μόνο ένα σύστημα με δημόσιο - κοινωνικό χαρακτήρα μπορεί να τους διασφαλίσει.

Από την άλλη πλευρά, το «μέτωπο» των ωφελούμενων από την ιδιωτικοποίηση έχει ένα ισχυρό κίνητρο, το οικονομικό. Γιατί η διαχείριση των αποβλήτων, εκτός όλων των άλλων πτυχών της, αποτελεί και μια οικονομική δραστηριότητα με τεράστιους τζίρους. Μιλώντας μόνο για τα αστικά απόβλητα, έχουμε ένα μέσο κόστος της τοπικής αυτοδιοίκησης, που κυμαίνεται στα 190 €/τόνο για τα μεγάλα αστικά κέντρα και στα 120-130 €/τόνο για την περιφέρεια. Αυτό σημαίνει ένα ετήσιο κόστος της τοπικής αυτοδιοίκησης της τάξης των 850 εκατομμυρίων ευρώ. Ο τζίρος στον τομέα της ανακύκλωσης, παρόλο ότι βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα, είναι τεράστιος. Πρόσφατη μελέτη της IBHS τον ανεβάζει στα 358 εκ. ευρώ στα μεταλλικά απόβλητα και στα 179 εκ. ευρώ στα μη μεταλλικά. Αν προσθέσουμε τη διαχείριση εμπορικών και βιομηχανικών αποβλήτων, των επικίνδυνων αποβλήτων και των αποβλήτων υγειονομικών μονάδων, πολύ πρόχειρα φτάνουμε να μιλάμε για τζίρο που ξεπερνά το 1,5 δις ευρώ το χρόνο.

Το κίνητρο της κερδοφορίας για το ιδιωτικό κεφάλαιο έρχεται να το ενισχύσει το πολιτικό και οικονομικό περιβάλλον, που έχουν διαμορφώσει οι πολιτικές των μνημονίων. Κεντρικό στοιχείο των οποίων είναι η ιδιωτικοποίηση μεγάλου μέρους υποδομών και δραστηριοτήτων, που μέχρι τώρα ήταν, αυτονόητα, μέρος των λειτουργιών του κράτους ή της αυτοδιοίκησης. Όχι, πάντα με τον καλύτερο τρόπο, για να λέμε και του στραβού το δίκιο. Σε μια περίοδο οικονομικής δυσπραγίας, με ελάχιστες πρωτοβουλίες επενδύσεων σε παραγωγικές δραστηριότητες, είναι πολύ μεγάλο το δέλεαρ μιας εγγυημένης επιχειρηματικής δραστηριότητας, σε μεγάλο βάθος χρόνου, όπως αυτή της διαχείρισης των αποβλήτων. Γι αυτό και έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον όλων των μεγάλων κατασκευαστικών ομίλων της χώρας, που έχουν αναπτύξει, πλέον, και ξεχωριστούς κλάδους για τη διαχείριση των αποβλήτων, πολλές φορές σε συνεργασία με μεγάλες πολυεθνικές, κυρίως ευρωπαϊκές. Γι αυτό ας μην πέφτουν από τα σύννεφα οι υπέρμαχοι της «Ευρώπης των λαών», όταν διαπιστώνουν στην πράξη να θυσιάζονται οι περιβαλλοντικές κατακτήσεις στο βωμό των συμφερόντων των μεγάλων ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και σημαίνοντα πολιτικά στελέχη (βλέπε: Φούχτελ, Ράιχενμπαχ) να λειτουργούν σαν οι πλασιέ τους.

Η ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης των αποβλήτων, ακόμη και των αστικών - δημοτικών, δεν είναι, απλά, ένας επαπειλούμενος κίνδυνος. Είναι μια εξελισσόμενη πραγματικότητα. Στο επίκεντρο οι συμπράξεις δημόσιου - ιδιωτικού τομέα (ΣΔΙΤ) για μεγάλα εργοστάσια επεξεργασίας σύμμεικτων απορριμμάτων. Που παρά τις αντίθετες δεσμεύσεις της κυβέρνησης ξαναμπαίνουν στο τραπέζι. Ο τομέας της ανακύκλωσης βρίσκεται ολοκληρωτικά στα χέρια ιδιωτικών συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης (ΣΕΔ), με υποτυπώδη εποπτεία από τον Ελληνικό οργανισμό ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ). Η διαχείριση των περισσότερων χώρων ταφής (ΧΥΤΑ), όπου οδηγείται το 85% των αστικών αποβλήτων, γίνεται από εργολάβους. Το 95% των εργασιών στο «μεγαθήριο» της Φυλής (μονάδα μηχανικής επεξεργασίας σύμμεικτων, αποτεφρωτήρας υγειονομικών αποβλήτων, καύση βιοαερίου, βιολογικοί καθαρισμοί, ταφή κλπ.) γίνονται από εργολάβους. Σε μια σειρά δήμων, ακόμη και η αποκομιδή των απορριμμάτων έχει ανατεθεί σε ιδιώτες.

Είναι αναστρέψιμη αυτή η διαδικασία;

Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν οδηγούμαστε αναγκαστικά στην πλήρη ιδιωτικοποίηση της διαχείρισης (και) των αστικών αποβλήτων και αν η διαδικασία αυτή είναι αναστρέψιμη. Και το επόμενο ερώτημα: μπορεί ένα διαφορετικό μοντέλο διαχείρισης, όπως αυτό της αποκεντρωμένης διαχείρισης, που προωθούν οι κινηματικές πρωτοβουλίες και ενσωμάτωσε σε μεγάλο βαθμό το νέο εθνικό σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων, να αποτρέψει την ιδιωτικοποίηση;

Σάββατο, 14 Νοεμβρίου 2015

Η ΠΟΕ - ΟΤΑ καταγγέλλει την πολιτική στον τομέα της ανακύκλωσης

Η ΠΟΕ ΟΤΑ εξέδωσε την παρακάτω ανακοίνωση, σχετικά με την ακολουθούμενη πολιτική στον τομέα της ανακύκλωσης. Επιστολή με ανάλογο περιεχόμενο έστειλε στον αναπληρωτή υπουργό περιβάλλοντος και ενέργειας κ. Τσιρώνη και στον ελληνικό οργανισμό ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ).

Η Πανελλήνια Ομοσπονδία Εργαζομένων Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α.) καταγγέλλει την πολιτική που ακολουθείται εδώ και χρόνια στον τομέα της Ανακύκλωσης και εξακολουθεί να συνεχίζεται με στόχο την εξυπηρέτηση των ιδιωτικών συμφερόντων, αντί της εξασφάλισης του Δημοσίου συμφέροντος και της προστασίας του περιβάλλοντος.

Ο τομέας της διαχείρισης των απορριμμάτων, στα χρόνια του μνημονίου, έχει μπει στο στόχαστρο των μεγαλοεργολάβων που το μόνο που αναζητούν επίμονα είναι το εύκολο και σίγουρο κέρδος, χωρίς σε καμία περίπτωση να εγγυώνται πως δεν θα υπάρξει επιπλέον οικονομική επιβάρυνση των πολιτών. Αντιθέτως, με τη συνδρομή αφενός των κυβερνητικών παραγόντων και πολλών Αιρετών απαξιώνονται συστηματικά οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι λόγοι είναι προφανείς.

Το τελευταίο διάστημα, και ενώ συνεχίζεται η μνημονιακή πολιτική, οι εργαζόμενοι στην Τοπική Αυτοδιοίκηση έχουμε γίνει μάρτυρες αποφάσεων και από τη σημερινή συγκυβέρνηση που ευνοούν τα εργολαβικά-επιχειρηματικά συμφέροντα σε βάρος του Δημόσιου και Κοινωνικού χαρακτήρα των υπηρεσιών των Ο.Τ.Α., όπως της καθαριότητας.

Σε πολλές δε περιπτώσεις οι ιδιώτες επιχειρούν να μπουν στην καθαριότητα από το «παράθυρο», με φωτογραφικές διατάξεις, ενώ Υπουργικές Αποφάσεις λειτούργησαν ως μοχλός υπονόμευσης των υπηρεσιών της Τοπικής Αυτοδιοίκησης που έχουν να κάνουν με την αποκομιδή των απορριμμάτων και τη διαδικασία της Ανακύκλωσης που θα μπορούσε, υπό προϋποθέσεις, να αναδειχθεί ως αναπτυξιακή αιχμή.

Η Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α. έχει καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις, επιστημονικά τεκμηριωμένες, για την αξιοποίηση του τομέα της Ανακύκλωσης αλλά αυτές παραμένουν στα συρτάρια, γιατί προφανώς δεν βολεύουν κάποιους. Ενδεικτικό είναι πώς παρά το γεγονός ότι αποτελεί υποχρέωση της χώρας, κατοχυρωμένη, η προδιαλογή σε ξεχωριστά ρεύματα των συσκευασιών, αυτή δεν ακολουθείται.

Συντηρείται, αντιθέτως, η συγκεντρωτική διαχείριση των υλικών συσκευασίας, που επιβαρύνει τους Δήμους με μεγάλα κόστη (άρα και τους δημότες), χωρίς κανένα όφελος, αντί το κράτος να ενθαρρύνει τις αποκεντρωμένες Δημοτικές ή Διαδημοτικές υποδομές υποδοχής και αξιοποίησης των ανακυκλώσιμων υλικών, με οικονομικό όφελος για τους Δήμους και τους δημότες.

Η σημερινή κατάσταση είναι αδιέξοδη και η περαιτέρω εμπλοκή των ιδιωτών, όπως επιχειρείται, εδράζεται σε ιδιοτελής σκοπούς και όχι στην προστασία του περιβάλλοντος. Οι εργαζόμενοι στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, με τις κοινωνικές-κινηματικές πρωτοβουλίες των πολιτών, θα αγωνιστούμε προκειμένου να αλλάξει ριζικά ο τομέας της Ανακύκλωσης προσανατολισμό, στο πλαίσιο μιας νέας αντίληψης για τη διαχείριση των αποβλήτων, που βασίζεται στην πρόληψη, στην επαναχρησιμοποίηση και στην ανακύκλωση με προδιαλογή των υλικών στην πηγή.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με αποκεντρωμένες, μικρής κλίμακας υποδομές ήπιας διαχείρισης, με Δημόσιο χαρακτήρα, κόντρα στο συγκεντρωτικό, φιλοεργολαβικό μοντέλο της κυριαρχίας των σύμμεικτων αποβλήτων.

Από το Υπουργείο Περιβάλλοντος ζητούμε να υλοποιήσει άμεσα και χωρίς καθυστερήσεις την αναμόρφωση του τομέα της Ανακύκλωσης και από τους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης να πάρουν εκείνες τις πρωτοβουλίες, που θα ακυρώνουν στην πράξη τη λογική και την κυριαρχία των ιδιωτικοποιημένων «συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης».

6/11/2015 
ΑΠΟ ΤΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΤΗΣ Π.Ο.Ε.-Ο.Τ.Α.